Bękarty pańszczyzny

Utworzono: środa, 23 grudzień 2020 Anna Leszkowska Drukuj E-mail

 

bekartyW końcówce 2020 roku Wydawnictwo RM wydało kolejną* książkę w serii Ludowa historia Polski – Bękarty pańszczyzny Michała Rauszera.

Autor – etnograf, antropolog i kulturoznawca – opisuje w niej w formie eseju antropologiczno-historycznego historię buntów chłopskich w okresie XVI-XIX wieku. Jak zaznacza na wstępie – Bękarty pańszczyzny nie są jednak ani historią pańszczyzny, ani tego, co szlachta robiła z chłopami. Książka ta ma pokazać, w jaki sposób nasi przodkowie wyrażali swoją niezgodę na system, który w ich przekonaniu był niesprawiedliwy. Także i to, że chłopi - przodkowie zdecydowanej większości Polaków - nie byli wcale tacy głupi, potulni, bezwolni i bezrozumni, jak to się zwykło uważać.

O ludowej historii Polski przeciętny Kowalski wie tyle, co nic. Historia Polski, jakiej uczy się w szkole to opowieść o warstwach posiadających władzę, o wojnach, rewolucjach, powstaniach (zwłaszcza tych przegranych). To opowieść o stylu życia szlachty, stanowiącej w XVII w. zaledwie 8% ludności, a uważającej się na prawdziwy naród (warstwy niższe się do niego nie zaliczały). O życiu arystokracji czy ziemiaństwa, także współczesnych elit władzy, klasy próżniaczej.
Nie ma w niej miejsca na przedstawienie życia warstw biednych, stanowiących ok. 90% ludności Polski, ani na przyznanie, iż pańszczyzna w Polsce była niczym niewolnictwo w Ameryce Północnej (ok. 1731 roku – jak podaje autor – prawnie ustalona cena za chłopa wynosiła 120 grzywien, a za chłopkę – 60 grzywien).
Te białe plamy w opowieściach o Polsce i Polakach były częściowo likwidowane w literaturze naukowej i popularnej w okresie PRL, jednak nie dość skutecznie – okazywało się bowiem zawsze – i tak jest i dzisiaj, iż warstwy posiadające i „trzymające władzę” potrafią skutecznie narzucić wszystkim Polakom swoją wersję dziejów, która z racji piękna bogactwa cieszy się większą popularnością niż opisy dominującej biedy, nędznego i upodlonego, niewolnego życia, choćby ono dotyczyło większości. Po prostu lubimy czytać bajki.
Michal Rauszer rozprawia się dość radykalnie i obiektywnie z tymi bajkami, bazując na solidnych podstawach naukowych (książka ta jest popularnonaukową wersją jego książki naukowej dotyczącej badań nad buntami chłopskimi). Pokazuje, że chłopi, choć poddani nieludzkiemu wyzyskowi, próbowali się mu przeciwstawiać w różny sposób, a rzeź galicyjska – choć była największym buntem chłopskim - nie była buntem jedynym. (Tm)

 

Bękarty pańszczyzny. Historia buntów chłopskich, Michał Rauszer, Wydawnictwo RM, Warszawa 2020, s. 276, cena 39,99 zł

*p. Śladami Szeli, Piotr Korczyński

Odsłony: 86
DMC Firewall is developed by Dean Marshall Consultancy Ltd