Autor: Anna Leszkowska

Opublikowano: 25 grudzień 2025

Odsłon: 61

Kryzys w nauce, który podważa skuteczność badań naukowych jest w dużym stopniu niedoceniany głównie dlatego, że niemożność powtórzenia wyników, stronniczość ideologiczna, konflikty interesów i oszustwa są zwykle omawiane w oderwaniu od rzeczywistości — bez uwzględniania ich skumulowanych skutków i wspólnych przyczyn.
Naukowcy sami nie rozwiążą tego problemu. Nadzór obywatelski jest niezbędny. Ale najpierw obywatele muszą zostać poinformowani.

Oszustwa naukowe zostały uprzemysłowione

Oszustwa są z natury trudne do wykrycia. Chociaż ulepszone narzędzia do wykrywania (np. analiza duplikacji obrazu) mogą mieć trudności z wykrywaniem obecnych oszustw, biorąc pod uwagę szybką adaptację oszustów, nadal dostarczają cennych informacji na temat wcześniejszych nadużyć.
Szczególnie niepokojący jest fakt, że oszustwa nie ograniczają się już do jednostek, ale coraz częściej popełniane są przez zorganizowane sieci (patrz: Richardson i in., „Instytucje umożliwiające oszustwa naukowe na dużą skalę są duże, odporne i szybko rosną ”). Istnienie oszustów nie powinno dyskredytować całej grupy zawodowej, ale obowiązkiem każdej grupy pozostaje ich demaskowanie i usuwanie.

Kryzys replikacji

Wielu opublikowanych wyników nie da się odtworzyć: to kryzys replikacji. Niekoniecznie wynika to z oszustwa. W wielu obszarach wyniki mają charakter statystyczny: mogą być również wynikiem przypadku. Na przykład, aby sprawdzić, czy kostka jest sfałszowana, rzuć nią wiele razy. Jeśli jedna strona pojawia się nieproporcjonalnie często, wyciągnij wniosek, że jest stronnicza.

Możliwe jest jednak, że rzut kostką jest sprawiedliwy, a wynik jest po prostu losowy. Zazwyczaj wynik jest akceptowany, jeśli prawdopodobieństwo, że wystąpił losowo, jest niższe niż arbitralnie ustalony próg 5% (chociaż w niektórych dziedzinach, takich jak fizyka cząstek elementarnych, próg ten jest znacznie niższy).
Dlatego generalnie można by oczekiwać, że 5% wyników statystycznych będzie niepoprawnych. W rzeczywistości jednak odsetek ten jest znacznie wyższy, szczególnie ze względu na błąd publikacji. Spektakularne wyniki mają większą szansę na publikację, mimo że częściej są to statystyczne pomyłki.

Już w 2005 roku John Ioannidis wykazał w swojej przełomowej pracy „Dlaczego większość opublikowanych wyników badań jest fałszywa ”, że odsetek fałszywych wyników statystycznych znacznie przekracza 5%. Zakrojony na szeroką skalę projekt replikacji w psychologii potwierdził, że replikacja dotyczy jedynie niewielkiej części wyników. Wskaźniki błędów replikacji są również wysokie w badaniach onkologicznych i biomedycznych. Co zaskakujące, nie przeprowadzono metaanalizy porównującej wskaźniki błędów replikacji w różnych dyscyplinach. Dlaczego nie rozpocząć zakrojonego na szeroką skalę projektu replikacji obejmującego wszystkie dyscypliny?

Kryzys replikacji jest znany od lat i wciąż trwa. Jednak w zasadzie można go szybko i drastycznie ograniczyć. Rozwiązania istnieją. Czasopisma muszą wymagać przejrzystości: pełnego ujawnienia danych i metodologii, aby umożliwić replikację. Metody i hipotezy powinny być rejestrowane z wyprzedzeniem, aby zapobiec generowaniu hipotez post hoc. Artykuły powinny być akceptowane na podstawie trafności pytania badawczego i rygorystycznej metodyki, a nie na podstawie wyników.

Zmniejsza to motywację i możliwości dążenia do uzyskania statystycznie wątpliwych wyników. Centrum Otwartej Nauki oferuje narzędzia wspierające to podejście, ale są one wykorzystywane jedynie w mniejszości publikacji.

Uniwersytety powinny replikować więcej badań, zaczynając od tych najważniejszych (aby przetestować podstawy danej dyscypliny) i losowo wybierając nowo opublikowane wyniki (aby zachęcić naukowców do większej skrupulatności poprzez zwiększenie ryzyka recenzji ich badań). Studenci zdobyliby cenne doświadczenie, oferując jednocześnie niezwykle przydatną usługę. Replikacja to potężne narzędzie edukacyjne.

Inicjatywy takie jak Centrum Otwartej Nauki promują replikację, ale ich skala jest wciąż skromna w porównaniu z globalnymi wynikami badań. Status replikacji powinien być łatwo dostępny podczas konsultacji z badaniem, a dziennikarze powinni systematycznie o nim informować. Należy również wprowadzić zabezpieczenia zapobiegające oszustwom związanym ze zmową walidacyjną, w ramach których naukowcy bezkrytycznie powielają wyniki innych. Wszystkie te działania powinny zostać wdrożone szybko.

Cieszy rosnąca liczba inicjatyw mających na celu rozwiązanie kryzysu replikacji. Oprócz wspomnianego Centrum Otwartej Nauki, innymi godnymi uwagi przykładami są Instytut Replikacji, Open Science NL oraz Inicjatywa Replikacji Narodowego Instytutu Zdrowia (NIH). Niemniej jednak wpływ tych inicjatyw pozostaje niewielki w porównaniu ze skalą samego kryzysu replikacji.

Brak pilnej reakcji społeczności naukowej na kryzys replikacji jest jeszcze bardziej niepokojący niż sam kryzys. Inercja? Głębszy problem polega na tym, że dla zbyt wielu naukowców poszukiwanie prawdy nie jest już najwyższym priorytetem. Świadczy o tym ich rosnące podporządkowanie autorytarnym ideologiom.
Ideologiczne zawłaszczanie uniwersytetów ujawnia odwrócenie się od poszukiwania prawdy, co również utrudnia przezwyciężenie kryzysu replikacji. Z drugiej strony, ideologiczne zawłaszczanie zakorzeniło się na już osłabionym gruncie – co pokazuje sam kryzys replikacji.

Przywłaszczenie ideologiczne

Główne uniwersytety, zwłaszcza w Stanach Zjednoczonych, zostały przejęte przez ideologie autorytarne. Czy to świadomie, czy nie, badacze często powtarzali twierdzenia, o których wiedzieli, że są fałszywe. Aby zdemaskować ten ideologiczny wpływ, Peter Boghossian, James Lindsay i Helen Pluckrose opublikowali celowo absurdalne, a jednocześnie poprawne politycznie prace (prezentują je w filmie ). Boghossian został zmuszony do rezygnacji z pracy na swojej uczelni i został współzałożycielem Uniwersytetu w Austin, który pozycjonuje się jako jedna z niewielu alternatyw dla uniwersytetów przejętych przez ruch „wokeism”.

Inną alternatywą jest Akademia Petersona, założona przez Jordana Petersona. Zasłynął on odmową wygłoszenia konkretnego przemówienia na mocy kanadyjskiego prawa, otrzymywał listy z pogróżkami ze swojego uniwersytetu w Toronto i ostatecznie zrezygnował z pracy. Bret Weinstein, który sprzeciwiał się dniom wolnym, podczas których biali mieli nie wchodzić na teren kampusu uniwersyteckiego, również został zmuszony do rezygnacji, podobnie jak jego żona. Przebudzenie społeczne coraz bardziej rozprzestrzenia się na uniwersytety europejskie.

Na przykład profesor Kathleen Stock zrezygnowała ze stanowiska na Uniwersytecie Sussex w październiku 2021 roku po tym, jak spotkała się z powszechnymi szykanami z powodu swoich poglądów na temat płci biologicznej i tożsamości płciowej. To tylko kilka przykładów ilustrujących siłę, jaką zyskał ruch „wokeism” na uniwersytetach.

Nękanie osób uznanych za politycznie niepoprawne często wynika ze zorganizowanego lobbingu niektórych studentów, administratorów i pracowników naukowych. Przebudzenie może nie tylko prowadzić do rezygnacji badaczy lub wymuszać zatrudnianie niekompetentnych badaczy (wybieranych na podstawie kryteriów innych niż merytoryczne), ale także może dyktować lub zakazywać tematów badań lub nauczania, a także zniekształcać sposób ich badania (np. poprzez zakaz badania potencjalnych przyczyn danego zjawiska). W tych okolicznościach nie dziwi fakt, że wielu naukowców przywiązuje niewielką wagę do poszukiwania prawdy.

W środowisku naukowym narasta opór. Słychać różnorodne głosy akademickie, na przykład w książce The War on Science pod redakcją Lawrence’a Kraussa (zobacz również wywiad z Kraussem zapowiadający książkę: Lawrence Krauss: The new war on science | UnHerd oraz rozmowy Kraussa z autorami książki na stronie internetowej: The Origins Podcast ). Nadal nie jest jasne, czy najbardziej dotknięte kryzysem uniwersytety uda się odbudować, czy też będą musiały zostać zastąpione nowymi, zdrowszymi instytucjami.

Korekta wpływu ideologii na amerykańskie uniwersytety jest spóźniona. Jednak podejście obecnej administracji Trumpa jest prymitywne i niezróżnicowane. Nie chodzi o przywrócenie równowagi, ale raczej o wzrost prawicowego autorytaryzmu, który odzwierciedla nadużycia „wokeizmu”. Dwa autorytaryzmy, które się wzajemnie wzmacniają. Amerykańskie środowisko akademickie jest rozdarte między nimi.

Przejęcie ideologiczne jest najbardziej widoczne w Ameryce Północnej, ale rozprzestrzenia się także w innych częściach świata, szczególnie w Europie (zob. np. France: Face à l'obscurantisme awake ). Co więcej, biorąc pod uwagę globalny charakter nauki, stronnicze badania publikowane przez amerykańskie uniwersytety w ramach danej dyscypliny ostatecznie prowadzą do globalnego skażenia tej dyscypliny – zwłaszcza że wiele najbardziej prestiżowych instytucji ma siedzibę w Ameryce Północnej i jest przejętych ideologicznie (według rankingu FIRE z 2025 r. dotyczącego wolności słowa w amerykańskich uczelniach, Uniwersytet Harvarda jest najniżej sklasyfikowaną uczelnią pod względem wolności słowa w tym roku, po raz drugi z rzędu).

Konflikty interesów

Niektórzy badacze szczególnie otwarcie przedkładali osobiste korzyści nad prawdę. Na przykład 27 naukowców opublikowało list w czasopiśmie „The Lancet”, w którym osoby sugerujące, że COVID-19 mógł wydostać się z laboratorium, nazwano „teoretykami spiskowymi”, cenzurując w ten sposób debatę na wczesnym etapie pandemii.
W tamtym czasie kilku autorów nie ujawniło konfliktu interesów, w tym Peter Daszak, który współpracował z Instytutem Wirusologii w Wuhan (i został później wybrany przez WHO na jedynego przedstawiciela Ameryki w zespole badającym pochodzenie COVID-19).

Przed pandemią ja i prawdopodobnie większość obywateli nie zdawaliśmy sobie sprawy, że wirusy są sztucznie udoskonalane poprzez badania nad wzmocnieniem funkcji (gain-of-function). Rodzi to niepokojące pytanie: czy istnieją obecnie inne procedury, które stanowią poważne ryzyko, ale pozostają ukryte przed opinią publiczną? Jaką rolę odgrywa dziennikarstwo naukowe, jeśli nie informuje opinii publicznej o takich zagrożeniach?
Dlaczego ma znaczenie, skąd wziął się COVID-19 (zobacz Bret Weinstein: Dlaczego COVID-19 mógł wydostać się z laboratorium | Doświadczenie Joe Rogana i Skąd naprawdę wziął się COVID-19? z Mattem Ridleyem | TRIGGERnometry)?

Po pierwsze, wiedza o pochodzeniu COVID-19 w czasie, gdy wirus był jeszcze słabo poznany, mogłaby dostarczyć ważnych informacji na temat jego właściwości i potencjalnie pomóc w skuteczniejszym opracowaniu strategii wczesnego zapobiegania.

Po drugie, jeśli COVID-19 powstał w laboratorium, zrozumienie szczegółów wypadku mogłoby pomóc w opracowaniu skuteczniejszych środków ochronnych.
Po trzecie, ignorowanie źródła pandemii grozi ośmieleniem osób dopuszczających się czynów niedozwolonych: jeśli winą zawsze obarcza się naturę, celowe uwolnienia mogą pozostać niezauważone i bezkarne.
Po czwarte, jesteśmy winni ofiarom dowiedzenie się, co się stało.

Podczas pandemii COVID-19 cenzura i demonizacja tych, którzy kwestionowali oficjalne narracje, dotyczyły nie tylko pochodzenia wirusa, ale także skuteczności i skutków ubocznych podjętych środków, takich jak lockdowny, noszenie maseczek, szczepienia, leki itd.

Pandemia COVID-19 to nie jedyny przypadek, w którym konflikty interesów odgrywają istotną rolę. Konflikty te często wynikają z finansowania prywatnego. Fundatorzy mogą wpływać na badaczy lub po prostu wybierać tych, którzy najprawdopodobniej osiągną pożądane rezultaty. Fakty zazwyczaj nie mówią same za siebie. W jednym z badań różnym badaczom przedstawiono identyczne dane, aby przetestować dwie hipotezy: ich wnioski były bardzo różne. Wybór odpowiedniego analityka może zatem wystarczyć do osiągnięcia pożądanego rezultatu.

Naukowcy często mogą interpretować dane w dowolny sposób, kierując się motywami ideologicznymi, finansowymi lub zawodowymi.

Zepsuta nauka potrzebuje nas wszystkich: badaczy, dziennikarzy i obywateli

Kryzys w nauce ma wiele aspektów, ale jedną główną przyczynę: prawda często schodzi na dalszy plan. Wielu naukowców nadal pracuje sumiennie i przestrzega najwyższych standardów, ale coraz więcej z nich przedkłada inne cele nad poszukiwanie prawdy. To już nie są prawdziwi naukowcy.

Podobnie jak inni ludzie, naukowcy reagują na zachęty. Wiedzą, że ich kariera zależy bardziej od liczby opublikowanych artykułów i częstotliwości cytowań niż od ich rzeczywistej wartości. Grają w tę grę. Recenzując artykuł w ramach recenzji eksperckiej, wiedzą, że nie mogą rzetelnie ocenić słuszności jego wniosków, jeśli nie ma w nich oczywistych wad.
Często brakuje im informacji potrzebnych do powtórzenia badania, a poza tym mają ważniejsze sprawy na głowie. Grają na zwłokę. Skupiają się na publikowaniu artykułów i dystansują się od funkcjonowania swojego uniwersytetu.

Kiedy autorytarna ideologia wykorzystuje to, by przejąć władzę nad instytucją, naukowcy podporządkowują się jej żądaniom. Poddają się, tak jak wtedy, gdy koncentrowali swoje badania na zdobywaniu grantów. Istnieją wyjątki, ale większość badaczy gra w grę, która nie ma już nic wspólnego z prawdą.

Pilnie potrzebujemy nauki, aby stawić czoła poważnym wyzwaniom, takim jak klimat, energetyka i zdrowie. Nauka może jednak spełnić tę rolę tylko wtedy, gdy zostanie przywrócona. Poszukiwanie prawdy musi ponownie stać się jej podstawową wartością. Należy przywrócić metodę naukową i wolność wypowiedzi.

Nauka wciąż cieszy się dużym uznaniem dzięki swoim dotychczasowym osiągnięciom. Nasze osiągnięcia technologiczne dowodzą, że zrozumieliśmy coś z funkcjonowania świata. Jednak te dotychczasowe osiągnięcia nic nie mówią o obecnym stanie nauki ani o dyscyplinach, które nie prowadzą do rozwoju technologii.

Jak przywrócić naukę? Pomimo obiecujących inicjatyw, społeczność naukowa nie przezwyciężyła kryzysu. Świadczy to o braku potencjału lub zbiorowej woli. Kryzys replikacji utrzymuje się pomimo dostępnych rozwiązań. Co gorsza, wielu naukowców z elitarnych amerykańskich uniwersytetów hołduje autorytarnym ideologiom.

Naukowcy nie uratują nauki, dopóki obywatele, którzy finansują znaczną część ich badań i mogą przestać dać się zwieść nienaukowym badaniom, nie zmuszą ich do działania. Ten kryzys nie może trwać wiecznie.
Obywatele muszą zostać poinformowani. W końcu zostaną. Ale im szybciej, tym lepiej, aby szkody mogły zostać szybko naprawione.

Niestety, dziennikarze często bagatelizują kryzys, aby chronić reputację nauki. Próbując go chronić, opóźniają jego odbudowę i dyskredytują siebie. Kiedy załamania nie da się już ukryć, obywatele będą pytać: „Dlaczego tak długo ukrywaliście problem?” (Według jednego z badań , na przykład, 75% Niemców nigdy nie słyszało o kryzysie replikacji). I przestaną im ufać.
Dziennikarze muszą zabrać głos już teraz, aby pomoc dotarła jak najszybciej i aby popularyzatorzy nauki nie zostali porwani falą dyskredytacji.

Zastosowanie teorii gier zarówno do kryzysu replikacji, jak i do ideologicznego przejęcia uniwersytetów byłoby przydatne. Na pierwszy rzut oka zmiana reguł gry powinna być możliwa, tak aby bodźce były dostosowane do przeciwdziałania kryzysowi replikacji.
Zwalczanie ideologicznego przejęcia uniwersytetów wydaje się jednak bardziej opierać na surowych relacjach władzy.

Ważne jest zidentyfikowanie odpowiednich punktów nacisku. Jednym z nich może być przerwanie cyklu sygnalizowania cnoty poprzez wykazanie, że „wokeizm” nie jest cnotą, a jej performatywnym zniekształceniem.
Wypowiedzenie się może przełamać mur milczenia i zachęcić innych do zrobienia tego samego. Tworzenie nowych, zdrowych instytucji może również wywołać efekt kuli śnieżnej.

Unikaj nihilizmu

Głębokość kryzysu może przyprawiać o zawrót głowy i prowadzić do nihilizmu. Ale mamy kompas: metoda naukowa służy przybliżaniu prawdy. Problem w tym, że „naukowcy” zbyt często z niej rezygnują. Wiemy, co robić. I możemy zaufać dyscyplinom i instytucjom, które ściśle przestrzegają metody naukowej.

Dziennikarze muszą pomagać, nie tylko relacjonując wyniki, ale także prezentując poziom naukowej rzetelności, który za nimi stoi. W tym celu powinniśmy dążyć do opracowania indeksu mierzącego rzetelność naukową w poszczególnych dyscyplinach i uniwersytetach na całym świecie. Musimy jednak zadbać o to, aby rozwój tego indeksu nie stał się samowystarczalny. To zróżnicowane podejście jest niezbędne nie tylko po to, aby uniknąć wylania dziecka z kąpielą, ale także po to, aby zachęcić dyscypliny i uniwersytety do powrotu do naukowej rzetelności.

Niestety, najmniej rygorystyczne dyscypliny często zajmują się sprawami ludzkimi, gdzie stronniczość jest zarówno bardziej kusząca, jak i łatwiejsza do wdrożenia. Kusząca, ponieważ wpływa na politykę. Łatwiejsza do wdrożenia, ponieważ jej złożoność stwarza większe pole do manipulacji.

Dopóki nauka nie zostanie przywrócona, czy nadal możemy ufać nauce w dyscyplinach i instytucjach o niskim rygorze naukowym? Jedną z odpowiedzi może być stwierdzenie, że niski rygor naukowy jest lepszy niż jego brak. Jednak ten rygor naukowy czasami jest tak niski, że jest zazwyczaj mylący i lepiej byłoby, gdyby te dyscypliny i uniwersytety przestały zachwalać zalety nauki.

Podstawowy sceptycyzm, który wymaga dowodów i dąży do zrozumienia, skąd wiemy to, co wiemy, jest fundamentalnie zdrowy, a nawet kluczowy dla podejścia naukowego. W obliczu kryzysu naukowego, którego obecnie doświadczamy, obywatele muszą zachować szczególną czujność. Ich zaufanie może być jedynie warunkowe i szczegółowe, uwarunkowane przedstawionymi argumentami i dowodami przestrzegania metody naukowej. Szczegółowe: zaufanie powinno różnić się w zależności od dyscypliny i instytucji. Nie chodzi o jednakowe zaufanie lub nieufność wobec wszystkiego, co podaje się za naukę, ale o zaufanie oparte na naukowej rzetelności danej dyscypliny i uniwersytetu prezentującego wyniki. Kierowanie się zdrowym rozsądkiem nie jest zabronione.
Kiedy ci, którzy zdradzają metodę naukową, widzą, że nie mogą już wpływać na opinię publiczną, są zmuszani do reform.

Samozadowolenie zatruwa naukę, której tak rozpaczliwie potrzebujemy. Obywatele, dziennikarze i naukowcy muszą działać już teraz, aby przywrócić duszy nauki: bezkompromisowe dążenie do prawdy.
Pierre-Alain Bruchez (offGuardian)

Pierre-Alain Bruchez jest doktorem ekonomii i wcześniej pracował w Szwajcarskiej Federalnej Administracji Finansowej. Pisze o demokracji, nauce i naturze.

Źródło: https://off-guardian.org/2025/09/06/saving-the-science-we-crucially-need/

Autor: Anna Leszkowska

Opublikowano: 23 grudzień 2025

Odsłon: 57

Powszechnie uważa się i twierdzi, że ostatnie sto lat było świadkiem największego postępu w nauce i technologii , a tendencja ta prawdopodobnie utrzyma się również w przyszłości i prawdopodobnie przyspieszy.

Uważa się, że era nauki i technologii jest erą racjonalności oraz podejmowania racjonalnych decyzji w oparciu o dowody.
Jednakże, jeśli przyjrzymy się temu bliżej, zauważymy, że w ostatnich czasach, w dobie boomu technologicznego, racjonalność i podejmowanie decyzji w oparciu o dowody są coraz częściej odrzucane.

Najbardziej oczywistym przykładem jest to, że na poziomie całego świata mamy obecnie do czynienia z bardzo realnym kryzysem przetrwania wywołanym przez człowieka, w tym sensie, że podstawowe warunki życia na Ziemi są zagrożone, częściowo z powodu szeregu poważnych problemów środowiskowych, w tym zmiany klimatu, częściowo z powodu nagromadzenia około 13 000 sztuk broni jądrowej i opracowania innych bardzo niebezpiecznych rodzajów broni.

Chociaż fakty dotyczące tego kryzysu przetrwania są dobrze udokumentowane, a wielu czołowych naukowców, w tym laureaci Nagrody Nobla, ostrzegało przed nim indywidualnie i we wspólnych oświadczeniach, to historia ludzkości, a zwłaszcza jej najwyższych przywódców, w ostatnich dekadach albo nie poświęcała należytej uwagi i priorytetu tej najważniejszej ze wszystkich kwestii, albo wręcz często podejmowała działania i tworzyła politykę, która pogłębia i pogarsza ten kryzys przetrwania na wiele sposobów.
Co może być bardziej irracjonalnym zachowaniem? Gdy wszystkie formy życia, w tym cała ludzkość, są tak zagrożone, dalsze zaniedbywanie najważniejszych kwestii lub, co gorsza, dalsze zachowywanie się w sposób, który pogorszy sytuację, można nazwać jedynie skrajnie nieracjonalnym zachowaniem.

Brak racjonalności jest wręcz ewidentny w decyzjach niektórych z najbardziej wykształconych społeczeństw i technologicznie zaawansowanych krajów . Stany Zjednoczone mają bardzo wysoki poziom edukacji i zaawansowanych technologii, a także jedne z najbardziej renomowanych uniwersytetów i centrów zaawansowanych technologii na świecie.
Pomimo tego, ich proces decyzyjny jest coraz bardziej pozbawiony racjonalności. Ich baza zasobów naturalnych, położenie geograficzne i okoliczności historyczne połączyły się, aby stworzyć wyjątkową sytuację w okresie powojennym, w której ich oświecone światowe przywództwo zostałoby łatwo zaakceptowane przez większość ludzi i krajów świata. Ale USA straciły najlepsze okazje do tego, a także dobrą wolę większej części świata, niepotrzebnie angażując się w zbyt wiele agresji i wojen, których w większości można było uniknąć.
Po upadku Związku Radzieckiego i zakończeniu zimnej wojny około 1990 roku, tak wspaniała okazja na zdobycie pokojowego i oświeconego przywództwa pojawiła się przed USA po raz kolejny, w jeszcze bardziej sprzyjających okolicznościach, lecz i ona przepadła, gdyż kraj ten uwikłał się w jedną wojnę za drugą i agresję.

Europa miała też około 1990 roku doskonałą okazję, aby przygotować nową architekturę bezpieczeństwa kontynentu, uwzględniającą także Rosję.
Zapewniłoby to pokój i zwiększyło możliwości rozwoju jak nigdy dotąd.
Zamiast tego Europa zmarnowała tę szansę i w konsekwencji zdecydowała się na jeszcze bardziej irracjonalną wrogość wobec Rosji, do tego stopnia, że nawet gdy prezydent Trump w swojej drugiej kadencji początkowo zdawał się opowiadać za szybkim zakończeniem wojny na Ukrainie, Europa zamiast promować te perspektywy, działała bardzo irracjonalnie, aby je zablokować, zwiększając w ten sposób problemy gospodarcze, energetyczne i bezpieczeństwa.

Izrael to kolejny kraj o wysokim poziomie edukacji i umiejętności technologicznych, który działał w najbardziej irracjonalny sposób. Z powodu straszliwych cierpień zadanych Żydom podczas II wojny światowej, naród izraelski początkowo darzył sympatią znaczną część świata, pomimo niesprawiedliwości wyrządzonej Palestyńczykom w trakcie tworzenia Izraela.
Jednak zamiast podjąć kroki pojednawcze w kierunku szczerego rozwiązania dwupaństwowego, zgodnie z zaleceniami większości świata, Izrael przechodził od jednej agresji do drugiej, odmawiając Palestyńczykom jakichkolwiek rozwiązań opartych na sprawiedliwości, czego kulminacją było niedawne ludobójstwo, które odizolowało Izrael od wszelkich sił sprawiedliwości i pokoju opartego na sprawiedliwości. Brak racjonalności w takich agresjach jest ewidentny w fakcie, że po odizolowaniu większości krajów regionu i świata swoimi nieustannymi i nieuzasadnionymi agresjami, temu małemu państwu będzie coraz trudniej zapewnić przyszłość pokoju i dobrobytu również własnym obywatelom.

Nasuwa się zatem pytanie, dlaczego kraje o wysokim poziomie edukacji i technologii nie były w stanie podejmować racjonalnych i opartych na dowodach decyzji w niektórych z najważniejszych kwestii? Nawet jeśli kilku decydentów na najwyższych stanowiskach zachowywało się irracjonalnie, dlaczego w tych krajach nie istniały odpowiednie mechanizmy kontroli i równowagi? Dlaczego opinia publiczna nie była wystarczająco silna, aby zapewnić podjęcie kroków naprawczych w kierunku racjonalnych i opartych na dowodach decyzji?
Nie mogło to mieć miejsca w kontekście wielu kluczowych kwestii, a ci, którzy wyszli z najbardziej prestiżowych uniwersytetów i ośrodków edukacyjnych, obejmowali najwyższe stanowiska decyzyjne tylko po to, by popchnąć swoje kraje w kierunku szkodliwej i nieracjonalnej polityki i decyzji.
To jasno pokazuje, że postęp naukowy w szerszym sensie, w którym polityka kształtowana jest w oparciu o dowody, racjonalne i ostrożne myślenie, nie zapuścił jeszcze korzeni. W tym sensie naukowe podejście i temperament są bardziej potrzebne niż w bardziej widocznych aspektach życia, w których steruje i wspiera go zbyt wiele gadżetów, maszyn, a teraz i sztucznej inteligencji.
Bharat Dogra

Bharat Dogra jest honorowym koordynatorem kampanii „Ocal Ziemię teraz”. Regularnie publikuje w „Global Research”

Za: https://www.globalresearch.ca/loss-rationality-middle-technology-boom/5906493

Autor: Anna Leszkowska

Opublikowano: 23 grudzień 2025

Odsłon: 69

Przez większą część nowożytnej historii nauka oznaczała wolność zadawania pytań. Dziś ta wolność zanika. Na uniwersytetach, w czasopismach i na platformach cyfrowych krytycy twierdzą, że naukowcy o odmiennych poglądach są usuwani z dyskursu publicznego.
Dwa problemy ujawniły tę transformację wyraźniej niż jakiekolwiek inne: zmiana klimatu i COVID-19.

W obu przypadkach złożone debaty sprowadzono do haseł – „nauka jest ustalona”, „zaufaj ekspertom”, „kieruj się nauką”. W rzeczywistości jednak „nauka” stała się marką – należącą do rządów, korporacji i instytucji medialnych, których interesy finansowe i polityczne zależą od konsensusu, a nie odkrycia. To, co kiedyś było procesem kwestionowania, zostało zastąpione kulturą posłuszeństwa. A tych, którzy odmawiają podporządkowania się, spotyka szybka kara: cenzura, wykluczenie zawodowe i publiczne upokorzenie.

Od dociekań do ideologii

Nauka, w najlepszym wydaniu, jest samokorygująca. Rozkwita dzięki kwestionowaniu, replikacji i rewizji. Jednak współczesny establishment naukowy – silnie zależny od finansowania państwowego i korporacyjnego – traktuje kwestionowanie jako dywersję.
Kiedy pracowałem w biurokracji klimatycznej – najpierw w brytyjskim Departamencie Energii i Zmian Klimatu, a później jako ekspert techniczny w Departamencie Ochrony Środowiska ONZ – widziałem, jak po cichu zarządzano naukową niepewnością. Motywacja była zawsze ta sama: uprościć przekaz, wyolbrzymić zagrożenie, stłumić wątpliwości.
Sprzeciw był nie tylko niewygodny, ale i niebezpieczny. Kariery zależały od podtrzymywania iluzji konsensusu. To był początek tego, co nazywam „ nauką dekretowaną ” – gdzie prawda nie jest odkrywana, lecz ogłaszana.

Credo klimatyczne

Nigdzie nie jest to bardziej widoczne niż w nauce o klimacie. Międzyrządowy Zespół ds. Zmian Klimatu (IPCC) został powołany do badania wpływu człowieka na globalne temperatury, ale jego użyteczność polityczna wkrótce przyćmiła misję naukową.
W połowie lat 90. dowody, które nie pasowały do narracji o emisji dwutlenku węgla, były po cichu minimalizowane. Sygnatariusze Deklaracji Wywiadu Klimatycznego (CLINTEL) twierdzili, że nie ma kryzysu klimatycznego wywołanego przez CO₂ . Jednak ich ustalenia rzadko kiedy ujrzały światło dzienne.
Rozważmy przypadek australijskiego geofizyka morskiego, dr. Petera Ridda, który został zwolniony z Uniwersytetu Jamesa Cooka po publicznym zakwestionowaniu badań, które wykazały poważne szkody wyrządzone Wielkiej Rafie Koralowej przez zmiany klimatu. Ridd utrzymywał, że został ukarany za sprzeciw akademicki, podczas gdy uniwersytet argumentował, że naruszył zasady postępowania w miejscu pracy. Spór toczył się w wielu sądach i ostatecznie przerodził się w ogólnokrajową debatę na temat wolności akademickiej.

W Stanach Zjednoczonych klimatolog Judith Curry — była kierowniczka Wydziału Nauk o Ziemi i Atmosferze na Georgia Tech — zdecydowała się na wcześniejszą emeryturę, twierdząc, że środowisko akademickie stało się wrogo nastawione do naukowców kwestionujących konsensus.

W 2014 roku znany meteorolog Lennart Bengtsson zrezygnował z pracy w Global Warming Policy Foundation, think tanku sceptycznie nastawionym do polityki klimatycznej, po tym jak koledzy ostrzegli go, że jego zaangażowanie może zaszkodzić jego karierze. Bengtsson określił reakcję jako „surową” i „w stylu McCarthy’ego”.

Kiedy klimatolodzy o odmiennych poglądach, tacy jak dr Nils-Axel Mörner – niegdyś przewodniczący Komitetu ds. Poziomu Morza IPCC ONZ – kwestionowali alarmistyczne prognozy, byli oni oczerniani lub ignorowani. W dzisiejszym dyskursie kwestionowanie ortodoksji klimatycznej nie oznacza debaty, lecz herezję.
W książce Climate CO₂ Hoax analizuję dowody naukowe obalające twierdzenia o wpływie CO₂ na klimat – oraz zwodniczy program polityczny ONZ promowany w ramach Celów Zrównoważonego Rozwoju.

Podręcznik pandemii – kontrowersje wokół PCR, liczby zgonów i izolacji wirusa

Potem nadszedł rok 2020. „Kryzys” związany z COVID-19 przyspieszył to, co już zapoczątkowała polityka klimatyczna: połączenie nauki i władzy państwowej. Rządy na całym świecie przejęły bezprecedensową kontrolę nad wypowiedziami, medycyną i ruchem – wszystko w imię „zdrowia publicznego”. Wielkie firmy technologiczne egzekwowały nową ortodoksję, cenzurując na bieżąco lekarzy i badania o odmiennych poglądach.

W mojej książce z 2023 roku No Worries No Virus opublikowałem luki i nieścisłości w oficjalnej narracji na temat COVID-19 — i zastanawiałem się, czy pewne aspekty mogły zostać zaplanowane lub ustrukturyzowane z wyprzedzeniem, aby służyć interesom politycznym i korporacyjnym.
Obawy dotyczące metodologii PCR nie ograniczały się do mediów społecznościowych. Niektóre recenzowane artykuły krytyczne dotyczące testów PCR miały trudności z uzyskaniem widoczności na głównych platformach, a w co najmniej jednym przypadku publikacja doprowadziła do formalnej ponownej oceny metodologii stosowanej w powszechnie przyjętym protokole. Pod koniec 2020 roku czasopismo Eurosurveillance ogłosiło, że dokonuje ponownej oceny wpływowego artykułu Cormana i Drostena dotyczącego PCR, po tym jak wielu naukowców przesłało
recenzowaną krytykę, w której zarzucono wady metodologiczne i niezwykle szybką akceptację (Retraction Watch, 7 grudnia 2020 r.).

Krytycy twierdzą, że tysiące pracowników służby zdrowia zostało uciszonych przez strach i zastraszanie. Na przykład w Irlandii dr Pat Morrissey został zwolniony po publicznej krytyce polityki rządu w związku z COVID-19. Potępił on, jak to określił, „megalomańskich biurokratów”, ostrzegając, że „istnieje bardzo niewiele miejsca na wolność słowa – a ci, którzy się wysilają, narażają się na utratę wolności słowa”. Przesłanie było jednoznaczne: istnieje tylko jedna nauka i jest to nauka państwa.

Byłem jednym z wielu badaczy, którzy twierdzili, że zapisy eksportowe wskazują na duże ilości zestawów testowych oznaczonych na COVID-19, które przemieszczały się przez granice na długo przed oficjalnym ogłoszeniem pandemii COVID-19 w 2019 roku. Z zapisów handlowych wynikało, że zestawy testowe związane z COVID-19 były wymieniane w bazach danych przed oficjalną identyfikacją wirusa. Krytycy twierdzą, że te wpisy były wynikiem wstecznej aktualizacji kodów towarowych – jednak moment ten wciąż budzi wątpliwości analityków co do tego, jak rozpoczęło się wczesne planowanie instytucjonalne.

W moich badaniach odnalazłem również ćwiczenia symulujące pandemię, prowadzone od 1999 r., a także scenariusz Lockstep Fundacji Rockefellera z 2010 r. – oba ćwiczenia promowały autorytarną kontrolę pod przykrywką ochrony zdrowia publicznego.

Kontrowersje budziły również statystyki zgonów z powodu COVID-19. Opierając się na oficjalnych dokumentach i opiniach ekspertów, zbadałem, jak systemy raportowania często klasyfikowały zgony jako związane z COVID-19 wyłącznie na podstawie pozytywnego wyniku testu. Na przykład, w dokumencie rządowym Irlandii Północnej, który pobrałem z sierpnia 2020 roku, stwierdzono, że zgony były liczone, jeśli u zmarłego w ciągu 28 dni uzyskano pozytywny wynik testu, „niezależnie od tego, czy przyczyną zgonu był COVID-19”.

Podobne podejście potwierdzono w Republice Irlandii. Na posiedzeniu Specjalnej Komisji Rządowej ds. COVID-19 w 2020 roku, poseł Michael McNamara zakwestionował decyzję Zarządu Służby Zdrowia (Health Service Executive), który przyznał, że zgony rejestrowano jako zgony z powodu COVID-19, gdy wynik testu był pozytywny – nawet w przypadkach takich jak zawały serca czy wypadki.

W Stanach Zjednoczonych, dr Ngozi Ezike, dyrektor ds. zdrowia publicznego stanu Illinois , wyjaśniła, że każda osoba umierająca z pozytywnym wynikiem testu była liczona jako zgon z powodu COVID-19, nawet jeśli oczywista była inna przyczyna. Jak wyjaśniła: „technicznie rzecz biorąc, nawet jeśli zmarło się z wyraźnej, alternatywnej przyczyny, ale jednocześnie miało się COVID-19, to i tak jest to odnotowane jako zgon z powodu COVID-19”. Raport CDC z sierpnia 2020 roku wykazał również, że większość zarejestrowanych zgonów z powodu COVID-19 wiązała się z innymi, poważnymi schorzeniami. Krytycy twierdzą, że dowodzi to, że zgony „z” COVID-19 nie zawsze można było odróżnić od zgonów „na” COVID-19.

Co więcej, wspominanie o skutkach ubocznych szczepionek może skutkować banem, o czym przekonałem się osobiście, gdy zostałem zbanowany na Twitterze za publikowanie publicznie dostępnych danych na temat skutków ubocznych.

Poza debatami na temat liczenia, niektórzy naukowcy posunęli się dalej, kwestionując podstawy samej wirusologii. Mała, ale głośna grupa naukowców, w tym dr Stefan Lanka, dr Claus Köhnlein, dr Thomas Cowan i dr Sam Bailey, kwestionuje konwencjonalną wirusologię. Twierdzą, że istnienie wirusów takich jak SARS-CoV nie zostało naukowo udowodnione w sposób, w jaki twierdzi konwencjonalna wirusologia. Kwestionują, czy SARS-CoV-2 został ostatecznie wyizolowany zgodnie ze standardami, które ich zdaniem są wymagane, sugerując, że obecne testy mogą wychwytywać fragmenty ludzkiego materiału genetycznego, a nie zupełnie nowego wirusa. Lanka twierdzi, że współczesna wirusologia obrała zły kierunek w latach 50. i od tego czasu jest utrwalana dla zysku. Analizuję ich pracę szczegółowo w książce No Worries No Virus . Ich stanowisko nie jest akceptowane przez głównego nurtu wirusologów, którzy kwestionują te twierdzenia.

Podsumowując, moje badania sugerują, że to, co społeczeństwo postrzegało jako stan zagrożenia zdrowia, funkcjonowało raczej jako system kontroli kształtowany przez interesy polityczne, wadliwą naukę i znaczące bodźce finansowe. Z mojej perspektywy, prawdziwa historia COVID-19 dotyczyła nie tyle medycyny, co władzy. Cenzura instytucjonalna tłumiła głosy sprzeciwu – w tym mój własny – po tym, jak zostałem zawieszony w mediach społecznościowych za udostępnianie dokumentów przetargowych, które zdawały się wskazywać na wcześniejsze planowanie postępowania w przypadku urazów poszczepiennych.

Kryzys duchowy kryjący się za „nauką dekretową”

Głębszy problem ma charakter nie tylko polityczny, ale i filozoficzny. Współczesna technokracja zastąpiła prawdę materializmem, a wiarę w postęp wiarą w kontrolę. Moje badania wskazują, że różne obszary „nauki” establishmentu – od nauki o klimacie po politykę pandemiczną – zostały nagięte do służenia zyskowi, korporacyjnym planom i ideologii, wykluczając jednocześnie Boga, świadomość i sens.

Krytycy argumentują, że oddzielając naukę od szerszych zagadnień filozoficznych czy duchowych, współczesne instytucje kładą nacisk na dane, ignorując głębsze kwestie znaczenia i prawdy. W tym ujęciu wyłonił się rodzaj technokracji – takiej, w której instytucje naukowe mogą sprawiać wrażenie mniej badaczy rzeczywistości, a bardziej strażników ugruntowanej doktryny. Prawdziwa nauka dąży do zrozumienia; fałszywa nauka dąży do posłuszeństwa.
Jeśli chcemy przywrócić prawdziwą dociekliwość, musimy odzyskać nie tylko wolność intelektualną, ale także pokorę moralną i duchową — uznanie, że prawda nie może być własnością państwa, rynku ani algorytmu.

Maszyny cenzury

Ta transformacja nie nastąpiła przypadkowo. W 2023 roku raporty śledcze ujawniły istnienie tego, co naukowcy nazywają obecnie Kompleksem Przemysłowej Cenzury – rozległego sojuszu agencji rządowych, ośrodków analitycznych, uniwersytetów i korporacji technologicznych.
Ujawnienia w „Twitter Files” wskazują, że agencje takie jak Departament Bezpieczeństwa Krajowego i CDC współpracowały z firmami mediów społecznościowych w celu oznaczania, obniżania rangi lub usuwania „dezinformacji”. Według doniesień, celem ataków byli często certyfikowani eksperci, dziennikarze i zwykli obywatele, których poglądy odbiegały od oficjalnej polityki.

System ten działa teraz globalnie, pod nowymi nazwami i z nowym finansowaniem – często uzasadniając to potrzebą zwalczania „dezinformacji klimatycznej” lub „dezinformacji medycznej”. Nie jest to cenzura w dawnym rozumieniu zakazywania lub palenia książek; dzisiejsze tłumienie często przybiera formę ograniczenia widoczności – algorytmów, które obniżają rangę lub ukrywają odmienne poglądy, aż stają się trudne do odnalezienia. To forma cyfrowego wymazywania, w której odmienne poglądy po prostu przestają istnieć.

Ekonomia posłuszeństwa

Dzisiejsze przedsięwzięcia naukowe często opisuje się jako wielomiliardowy system, w którym kariery, finansowanie i publikacje często zależą od trzymania się przyjętych narracji – finansowanie i awans często nagradzają przestrzeganie zasad, a nie otwartą debatę. Naukowcy, którzy kwestionują dogmaty dotyczące klimatu lub pandemii, ryzykują swoją karierę, finansowanie i źródła utrzymania.
Rządy finansują obecnie badania, które potwierdzają politykę, a nie ją podważają – dostarczając dowodów opartych na polityce zamiast polityki opartej na dowodach. Również korporacje wykorzystują „naukę” jako broń dla zysku: firmy farmaceutyczne wykorzystują ją do uciszania kontroli, a giganci energetyczni do uzasadniania rynków emisji dwutlenku węgla, które wzbogacają elity i obciążają biedniejsze kraje.

Retoryka „ratowania planety” czy „ochrony życia” może maskować to, co krytycy twierdzą, że ostatecznie jest przekazaniem władzy z rąk społeczeństwa w ręce klasy technokratycznej. Ta dynamika rozwija się, gdy rządy przeznaczają ogromne sumy z publicznych pieniędzy na walkę ze zmianami klimatu i pandemiami. Firmy z branży energii odnawialnej otrzymały znaczne dotacje, a producenci farmaceutyków, tacy jak Pfizer i Moderna, odnotowali rekordowe przychody w czasie pandemii.

Kiedy prawda staje się zdradą

Moralizowanie nauki zamieniło sprzeciw w grzech. Sceptyk klimatyczny nie jest „w błędzie” – jest „negacjonistą”. Lekarz kwestionujący nakazy nie „dyskutuje” – on „szerzy dezinformację”. To język religii, a nie rozumu. Nauka bez sprzeciwu wcale nie jest nauką; to propaganda. Ale cena milczenia w teraźniejszości jest ogromna: całe pokolenie uczy się, że konformizm równa się integralności.

Przywracanie wolności naukowej

Odpowiedzią nie jest odrzucenie nauki, lecz jej odpolitycznienie. Zaczyna się to od przejrzystości: otwartych danych, otwartej debaty i otwartego finansowania. Badania nie powinny być filtrowane przez biurokratyczne agendy ani interesy korporacyjne. Niezależne czasopisma, zdecentralizowane platformy i obywatelskie badania naukowe oferują drogę naprzód – jeśli społeczeństwo tego zażąda. Nauka należy do wszystkich, a nie do technokratów, którzy zarządzają jej narracją. Prawdziwy postęp w dziedzinie ochrony środowiska i medycyny nigdy nie będzie wynikał z cenzury, ale z ciekawości – tej samej cechy, która zbudowała samą cywilizację.

Nowa era technokratycznej wiary

Wkraczamy w erę, w której „wiara w naukę” zastąpiła wiarę w Boga – ale bez pokory i łaski. Wielu obawia się, że niewielka liczba platform technologicznych ma obecnie niezwykłą moc kształtowania tego, jakie informacje są widoczne – skutecznie wpływając za pomocą algorytmów na to, które punkty widzenia są promowane, a które ignorowane.
Jeśli nie przywrócimy wolności kwestionowania – czy to w kwestii emisji dwutlenku węgla, COVID-19, czy jakiegokolwiek przyszłego kryzysu – znajdziemy się nie w gospodarce opartej na wiedzy, lecz w więzieniu informacyjnym. Dla krytyków, część instytucjonalnej nauki funkcjonuje teraz niemal jak nowy świecki autorytet – taki, który kładzie nacisk na uległość i kontrolę. A jej heretycy są, po raz kolejny, ostatnimi obrońcami rozumu.
Mark Keenan

Mark Keenan jest byłym naukowcem w brytyjskim Departamencie Energii i Zmian Klimatu oraz byłym urzędnikiem ds. ochrony środowiska w Organizacji Narodów Zjednoczonych. Pisze o zbieżności nauki, władzy i ideologii.

Więcej - https://www.globalresearch.ca/dissent-censorship-new-technocracy/5905618

Autor: Anna Leszkowska

Opublikowano: 27 listopad 2025

Odsłon: 179

Od kiedy zacząłem śledzić sprawy prowadzenia badań morskich (od początku studiów na UG w 1974r) byłem świadkiem gorących sporów o to czym jest statek badawczy (naukowy). W międzynarodowym kodzie określa się taki statek szlachetnym skrótem r/v czyli Research Vessel.

Statki naukowe od lat są traktowane specjalnie - większość z nich prowadzi badania na wodach poza strefami ekonomicznymi państw, i symbol "r/v" oznacza przynależność do bardzo zintegrowanej międzynarodowej wspólnoty, jest znakiem wkładu danego państwa do cywilizacyjnego wysiłku zrozumienia Planety, ważnym środkiem dyplomacji naukowej.
Bogate państwa z morską tradycją jak Norwegia, USA, Niemcy, Francja, UK czy ostatnio Chiny (a dawniej Rosja) mają całe floty (ponad 5) naukowych statków oceanicznych. Mniejsi mają zwykle 1-2 statki, ale wszystkie morskie państwa Europy mają co najmniej jedną taką jednostkę.
W Polsce od 40 lat jedynym statkiem badawczym wychodzącym poza Bałtyk (naszą strefę ekonomiczną) jest s/y Oceania, która ma symbol jachtu "s/y czyli Sailing Yacht" .

Statki są drogie - wielkie oceaniczne statki jak norweski Kronprinz Haakon czy Niemiecki Polarstern, to koszt budowy rzędu 1,5 mld złotych i dzienne koszty eksploatacji rzędu 250 tysięcy złotych. Dla porównania nasza mała OCEANIA kosztuje za dobę około 35 tysięcy złotych. Mniejsze oceaniczne statki badawcze, bez możliwości lodołamaczy jak francuski L'Astrolable to koszt budowy około 400 milionów, i odpowiednio niższe koszty dobowego utrzymania w ciągu roku.

Statki badawcze są tak drogie, ponieważ nigdy nie są opłacalne - badania oznaczają robienie nauki, a nie wykonywanie pomiarów dla celów komercyjnych (czym zajmują się specjalistyczne statki serwisowe, hydrograficzne etc).

Nauka na statku oznacza posiadanie specjalistycznej ekipy badawczej (wszelkich specjalności od geologii, przez chemię, biologię, fizykę etc.) wspomaganej przez ekipę techniczno-inżynieryjną (operatorzy robotów, urządzeń specjalnych) no i oczywiście marynarzy.
Statek badawczy wykonuje naukowy plan zwykle opracowywany na okres 3-5 lat ze szczegółowo rozpisanymi celami, które określa morska i naukowa polityka danego państwa.

Zawsze w składzie ekip statku badawczego są ludzie z różnych instytucji (w Polsce to głownie zespoły z instytutów PAN, Morskiego Instytutu Rybackiego, Państwowego instytutu Geologicznego, Uniwersytetu Gdańskiego i wielu badaczy z innych ośrodków uniwersyteckich w całym kraju – razem około 300 osób) i z różnych krajów, bo nauka o morzu opiera się o współpracę międzynarodową. W ten sposób polscy badacze morza są od lat zapraszani na statki niemieckie, norweskie, amerykańskie i inne (z reguły zaproszony badacz przebywa na statku na koszt zapraszającego, macierzysta firma pokrywa tylko koszty dojazdu do portu).

Nie należy mylić statków naukowych ze statkami szkolnymi - to jednostki, które szkolą adeptów szkół morskich (cywilnych lub wojskowych), zwykle małe (takie jak polskie statki szkolne Nawigator XXI i Horyzont), jedyne większe statki tego rodzaju należą do Marynarki Wojennej (ale nie w Polsce).
Są też żaglowce szkolne - w służbie szkół morskich lub pozarządowych organizacji szkoleniowych, te najsłynniejsze mają ponad 100 lat i są ozdobą morskich festiwali. Ale szkolny nie znaczy naukowy.

Koszty oceanicznych statków są tak duże, że jeden resort (z wyjątkiem Ministerstwa Obrony) nie jest w stanie udźwignąć ani uzasadnić ich potrzeby. W Polsce dla resortu nauki, koszty budowy i utrzymania statku oceanicznego są abstrakcyjnie wysokie.

Podobnie na zimno trzeba ocenić inne powody utrzymywania tak kosztownej infrastruktury:
– transport ładunków na stacje polarne? Da się to zrobić taniej statkami wynajmowanymi tylko do tego celu z rynku międzynarodowego
- szkolenie studentów – przyszłych marynarzy i oficerów? – na całym świecie robi się to na małych jednostkach szkolnych lub na komercyjnych statkach transportowych. Szkoły dla kierowców nie sadzają uczniów w luksusowych mercedesach.
- badania naukowe? – skala uzasadnionych kosztów zależy od ambicji państwa. Do pilnowania naszej strefy ekonomicznej (zasoby ryb i monitoring) wystarczy mały statek.
- ambicje udziału w międzynarodowej eksploracji oceanu i jego zasobów – tu już nie da się działać tanio, a co najważniejsze - nie da się prowadzić badań „przy okazji”, na innym dostosowanym chwilowo statku. Zwykle taką operację nazywa się „ship of opportunity” i dotyczy ona przewozu ładunków czy ludzi, wykonania okazjonalnego pomiarów. Tego modelu nie da się zastosować do prowadzenia badań morskich przez państwo.

Polska potrzebuje wyraźnie sformułowanego planu obecności na oceanach - taki jak ma dla utrzymania stacji badawczych w Arktyce i Antarktyce. Dopiero taki plan określający nasze zobowiązania np. dotyczące zrozumienia zmiany klimatu, wobec społeczności międzynarodowej, pozwoli określić konsorcjum użytkowników i szczegóły wyposażenia statku
badawczego.

Dobrym początkiem są doświadczenia Oceanii - 40 lat współpracy międzynarodowej w badaniach północnego Atlantyku i Bałtyku, ponad 50% polskich publikacji z obszaru Arktyki - pokazuje, że wiemy co można zrobić i potrafimy to pokazać.
Ważne, żeby merytoryczną opiekę nad takimi projektami sprawował Komitet Badań Morza PAN, a nie żadna pojedyncza instytucja.
Jan Marcin Węsławski

Prof. Jan Marcin Węsławski jest dyrektorem Instytutu Oceanologii PAN

fot. Joanna Legeżyńska, arch. IO PAN

Autor: Anna Leszkowska

Opublikowano: 20 październik 2025

Odsłon: 313

Upadek uniwersytetów na Zachodzie prawdopodobnie wynika z amerykańskiego modelu zarządzania z 2002 r., który dewaluuje zarówno profesorów, jak i produkcję wiedzy.

Niezaprzeczalnym faktem jest, że na całym Zachodzie nastąpiło spłycenie instytucji, które powinny cenić zachowanie i rozwój wiedzy - uniwersytetów. Na prawicy sceny politycznej, a także wśród części starej lewicy, to spłycenie często tłumaczy się przyjęciem przez instytucje idei „wokeizmu”, która zastępuje produkcję wiedzy bezmyślnym i performatywnym aktywizmem. Co więcej, wiedza jest mniej ważna niż cechy tożsamościowe osób, które mogłyby ją wytwarzać. Od uniwersytetów nie oczekuje się już opracowania leku na raka, lecz zatrudniania lesbijek, kobiet transpłciowych i niepełnosprawnych osób czarnoskórych o niebinarnej tożsamości.

Krytycy powinni zauważyć, że „wokeizm” to ideologia promowana przez rynek finansowy, który tworzy parametry ESG i rankingi, służące do oceny firm pod kątem ich przywiązania do „wokeizmu” i zielonej agendy. Jeśli firma nie ma kobiety na stanowisku prezesa lub nie kupuje samochodów elektrycznych od Elona Muska, może to stać się pretekstem do dewaluacji akcji firmy lub odmowy udzielenia jej korzystnych pożyczek.

Dlatego artykuł amerykańskiej profesor Hollis Robbins „Jak wskaźniki biznesowe zrujnowały uniwersytety” jest bardzo aktualny, ponieważ ukazuje ślady logiki rynkowej w nastawionym na „woke” uniwersytecie.
Jej zdaniem, „walka z hiperpolityzacją środowiska akademickiego [...] musi zacząć się od uznania, że scentralizowane planowanie oparte na wskaźnikach w pierwszej kolejności sprzyjało tej tendencji. Chociaż inne czynniki odegrały tu pewną rolę, scentralizowany uniwersytet stał się wylęgarnią ekstremizmu ideologicznego, głównie dlatego, że jego struktura zmienia studentów w klientów i zachęca wykładowców do szukania uwagi poprzez kontrowersje, a nie tradycyjne osiągnięcia naukowe”.

Nie był to spontaniczny trend. Był plan i mentor: „Najbardziej widocznym liderem ruchu centralizacji był Michael Crow, rektor Uniwersytetu Stanowego Arizony, który po raz pierwszy przedstawił swój model „Nowego Uniwersytetu Amerykańskiego”, obejmując stanowisko w 2002 roku. Jego „reinnowacja” i „transformacja” polegały na rozbiciu „silosów” dyscyplinarnych, aby postawić studentów ponad kadrą naukową, a „wpływ” ponad wszystko inne. […] W praktyce oznaczało to osłabienie autonomii wydziałów, demontaż zarządzania dyscyplinami i przeniesienie uprawnień do ustalania zatrudnienia, priorytetów badawczych i struktur akademickich na scentralizowaną administrację”.

Jak wyjaśnił Crow w retrospektywnej analizie swoich osiągnięć na Uniwersytecie Stanowym Arizony: „Przekształciliśmy się z instytucji skoncentrowanej na kadrze naukowej w instytucję skoncentrowaną na studencie – to znaczy, że celem instytucji jest służenie studentom i poprawa wyników społeczności, a nie tylko zapewnienie kadrze naukowej miejsca, w którym mogliby być wybitnymi akademikami, badaczami lub twórcami”. Pod hasłem „dostępu dla wszystkich” i „wpływu społecznego” odebrano władzę wydziałom akademickim, dyscypliny połączono w ogromne szkoły interdyscyplinarne, a wykładowców zepchnięto na margines.

Dla mnie, Brazylijki, lektura tych słów była nieco szokująca, ponieważ proces centralizacji brazylijskich uniwersytetów, który miał miejsce za drugiej kadencji Luli, został przedstawiony w 2007 roku przez jednego z jego twórców (rektora Naomara de Almeidę) pod nazwą „Nowy Uniwersytet”. Miał on być rezultatem zarówno idei brazylijskiego pedagoga Anísio Teixeiry, jak i Procesu Bolońskiego. Niemniej rozumiem proces instytucjonalny opisany na Uniwersytecie Federalnym w Bahii (mojej Alma Mater): wydziały i katedry były atakowane jako miejsca „wczesnej specjalizacji” – problem ten należało rozwiązać poprzez tworzenie nowych instytutów interdyscyplinarnych, a także umożliwienie studentom studiowania wybranej przez nich dyscypliny.
Doprowadziło to do tego, że studenci nowo powstałych uniwersytetów stworzyli interdyscyplinarne programy licencjackie i wprowadzili zajęcia z jogi zamiast zajęć sportowych. Ostatecznie był to wzór modelu wprowadzonego w Stanach Zjednoczonych w 2002 roku.

Ponadto kompleksowa restrukturyzacja uniwersytetów federalnych forsowana przez ministra Haddada (pod nazwą Reuni) obejmowała ich rozbudowę (wymagającą zarówno utworzenia nowych instytucji i programów, jak i większej liczby studentów przypadających na jednego profesora), zastąpienie lokalnych egzaminów wstępnych testem wzorowanym na SAT (zastępując niezbędną zapamiętaną wiedzę czymś przypominającym test IQ) oraz tymczasowe wprowadzenie dyskryminacji afirmatywnej (Brazylia ostatecznie utworzyła trybunały rasowe, które miały określać, kto jest czarny i kwalifikuje się do przyjęcia na uniwersytet).

Jednocześnie na rynku brazylijskim wzrósł udział rentownych firm edukacyjnych, takich jak amerykańska Adtalem Global Education Inc. Rząd finansował je na dwa sposoby: albo poprzez program Prouni, w ramach którego opłacał czesne studentów, albo poprzez program Fies, w ramach którego udzielał studentom specjalnych pożyczek. W tych przypadkach to nie „wokeizm” przyczynił się najbardziej do ogłupienia społeczeństwa, lecz raczej inflacja dyplomów i spadek jakości edukacji. Wraz z ekspansją sektora prywatnego nastąpiły zmiany w ustawodawstwie, które umożliwiły zastąpienie nauczycieli nagranymi wykładami.

Wróćmy do Stanów Zjednoczonych. Odnosząc się do ideologizacji, profesor Robbins wyjaśnia to, odnosząc się do wymagań studentów, którzy są obecnie postrzegani jako klienci, których przyciąga marka. Co więcej, „stała kadra naukowa poświęca więcej czasu na reagowanie na wymagania dotyczące raportowania, dostosowywanie swoich praktyk do nowych standardów programowych oraz oczekiwań dotyczących prowadzenia zajęć. Scentralizowane planowanie sprzyja zatrudnianiu kadry naukowej na podstawie umów na czas określony. Najmniejszym oporem – i największym bezpieczeństwem pracy – jest stanięcie po stronie studentów i podążanie za nurtami ideologicznymi”.

Z powyższego opisu rozpoznaję narzekania moich profesorów na raporty, które musieli składać w Brazylii – zwłaszcza w programie studiów podyplomowych, który również wymagał bardzo licznej grupy studentów, aby uzasadnić swoją obecność, więc studenci byli przyjmowani, nawet jeśli byli zainteresowani jedynie uzyskaniem grantu badawczego i odsunięciem nieuchronnego bezrobocia. Skutkiem był napływ doktorantów na kilka wolnych stanowisk – które zresztą, jak w USA, były w większości tymczasowe. W rezultacie było zbyt wielu doktorantów i zbyt mało miejsc pracy. Dlatego doktoranci nie odważyli się mówić niczego poza obowiązującą ideologią z obawy, że nigdy nie zdadzą publicznych egzaminów, które zapewniają stabilną pracę i są przeprowadzane przez profesorów.

Od lat 2010 „wokeizm” stał się ortodoksją na publicznych uniwersytetach. Rząd federalny przejął ten trend i wzmocnił swoich pochlebców w całej Brazylii. Na brazylijskich uniwersytetach „wokizm” ma więcej wspólnego z pochlebstwami profesorów i kandydatów na profesorów niż z presją studentów. Potwierdza to wyjaśnienia profesor Robbins, ponieważ niepokoje społeczne są o wiele poważniejsze w USA, gdzie nauczyciele mają mniej władzy, niż w Brazylii, (gdzie nigdy nie wydarzyło się nic podobnego do afery Evergreen, a przemoc fizyczna jest rzadkością).

Profesor Robbins zwraca również uwagę na wpływ wskaźników na jakość. Po pierwsze, istnieje presja, aby studenci zdawali, by promować te wskaźniki – fakt dobrze znany w Brazylii, zarówno w sektorze publicznym, jak i prywatnym. Co więcej, wskaźniki te faworyzują „duże lub internetowe kursy, które mogą obsłużyć setki studentów jednocześnie. Wszyscy wiedzą, że wykład z 300 uczestnikami jest „bardziej efektywny” niż dwadzieścia seminariów z 15 uczestnikami, niezależnie od poziomu nauczania. Na mniejszych seminariach skrajne stanowiska są kwestionowane i omawiane przez rówieśników i profesorów. W formie wykładu lub online istnieje niewiele możliwości dialogu lub wymiany intelektualnej. Charyzmatyczny wykładowca może prezentować prowokacyjne punkty widzenia setkom studentów jednocześnie, bez żadnej sensownej możliwości dyskusji. Wskaźniki wskazują na wysoki poziom zapisów i efektywne wykorzystanie zasobów”.

Tutaj mierzymy się z tymi samymi problemami, z którymi borykały się brazylijskie uniwersytety prywatne w fazie ekspansji, z wyjątkiem charyzmatycznego profesora, który osiąga status celebryty – ponieważ w Brazylii najbardziej pożądane pozostają uniwersytety publiczne, a nie ma zajęć dla 300 studentów. Jednak fenomen charyzmatycznych profesorów stopniowo pojawia się również tutaj, wraz z inicjatywami takimi jak Faculdade Mar Atlântico, należąca do prawicowego użytkownika Instagrama, oraz programami studiów podyplomowych oferowanymi przez ICL, lewicową platformę marketingu cyfrowego. Świat trenerów przenika się ze światem studiów uniwersyteckich. Zobaczymy, czy to się przyjmie.

Cóż, możemy stwierdzić, że obniżanie poziomu uniwersytetów na całym Zachodzie wynika prawdopodobnie z amerykańskiego modelu zarządzania z 2002 roku, który dewaluuje zarówno profesorów, jak i produkcję wiedzy na rzecz wskaźników „efektywności” gospodarki, traktującej studentów jak klientów. Nakreśliłam analogię z Brazylią, a zagraniczni czytelnicy z pewnością mogą to porównać do swojej ojczyzny.
Bruna Frascolla

Autorka jest historykiem filozofii, doktorantką Uniwersytetu Federalnego w Bahii w Brazylii i eseistką

Źródło: https://strategic-culture.su/news/2025/07/20/the-university-reform-exported-by-america/

Autor: Anna Leszkowska

Opublikowano: 20 październik 2025

Odsłon: 208

Przed 1 września 2025 jekateryburski portal E1.ru https://www.e1.ru/ przeprowadził ankietę wśród studentów zagranicznych w Jekateryburgu, aby dowiedzieć się, czym różni się rosyjska edukacja od oferowanej za granicą. Wypowiedzieli się na ten temat studenci z Chin, Argentyny, Syrii, Mongolii i Egiptu oraz oczywiście, Rosji. Publikacja ukazała się 31.08.25 i pokazuje wielość rozwiązań edukacyjnych na świecie. Przytaczamy tekst w całości (tłumaczenie maszynowe). (Red. SN)

Szkoły bez stołówek

Shehab Omar, pochodzący ze słonecznego Kairu, obecnie studiuje na Wydziale Stosunków Międzynarodowych Uralskiego Uniwersytetu Federalnego w Jekaterynburgu. Wyjaśnił, że egipski system edukacji jest bardzo podobny do rosyjskiego: dzień szkolny zaczyna się o 8:00 i kończy o 14:00, ale każda lekcja trwa godzinę i 20 minut.
W Egipcie, w przeciwieństwie do Rosji, nie ma stołówek. Uczniowie przynoszą jedzenie z domu i jedzą obiad na boisku szkolnym lub w klasie, gdy nauczyciela nie ma w pobliżu.
„W szkole mamy osobny przedmiot – religię. Zajęcia są podzielone na dwie części: część studiuje islam, część chrześcijaństwo, w zależności od wyznania” – opowiada Shehab.
Anatomia jest nauczana w oddzielnych klasach dla chłopców i dziewcząt. Egipskie dzieci uczą się francuskiego lub włoskiego jako języków obcych. Obowiązkowy program nauczania obejmuje język arabski i angielski, literaturę, matematykę i nauki przyrodnicze.

Youssef El-Zwaag z egipskiego miasta Beni Suef przyjechał do Rosji, aby studiować sztuczną inteligencję, ponieważ są tu „silne uniwersytety w dziedzinie technologii i inżynierii”.
Młody mężczyzna dodał, że oceny w egipskich szkołach i na uniwersytetach przyznawane są w 100-punktowej skali, przeliczanej na procenty lub litery (A, B, C, D, F). Uczeń o bardzo dobrych wynikach zazwyczaj osiąga od 85% do 100%
Aby dostać się na uniwersytet w Egipcie, musisz zdać egzamin Thanaweya Amma (egzamin państwowy zdawany w ostatniej klasie liceum). Wynik na tym egzaminie decyduje o tym, na jaki uniwersytet i kierunek studiów możesz się dostać.
Istnieją uniwersytety państwowe (Kair, Ain Shams, Aleksandria) i prywatne, a także instytuty (techniczne, pedagogiczne, językowe).
Rok akademicki podzielony jest na dwa semestry: jesienny i wiosenny. Egzaminy odbywają się po każdym semestrze. Są ferie zimowe (około trzech tygodni) i letnie (lipiec–sierpień).

W Egipcie dużo uwagi poświęca się teorii, kładąc nacisk na egzaminy i zapamiętywanie. „W Rosji jest więcej praktyki i dyskusji. Tutaj studenci są bardziej aktywnie zaangażowani. Byłem zaskoczony, że tutaj nauczyciele dużo wchodzą w interakcję ze studentami, zadają pytania już w trakcie wykładów i zachęcają do samodzielnego myślenia. W Egipcie to bardziej klasyczny wykład, podczas którego studenci głównie słuchają i robią notatki” – mówi Youssef.

Rosyjscy studenci jako egzotyka

Mieszkanka Swierdłowska Jekaterina Karpowa studiowała na wymianie studenckiej w Harbinie w Chinach. Na Uniwersytecie Nauki i Technologii studenci mają zajęcia pięć dni w tygodniu. Zajęcia rozpoczynają się o 8:10. Każde zajęcia trwają 90 minut – niewiele różnią się od tych w Rosji.
„Liczba zajęć różni się w zależności od grupy i poziomu językowego, ale maksymalnie trzy. Jeśli weźmiemy udział w maksymalnie trzech zajęciach, kończymy o 15:10. Pomiędzy pierwszymi dwoma zajęciami jest 20-minutowa przerwa, a między drugimi a trzecimi zajęciami przerwa trwa 1:40. W tym czasie można i należy zjeść lunch i odpocząć” – mówi Jekaterina.
Studenci są zobowiązani do wykonania pracy domowej w aplikacji online. Każde zadanie ma swój limit czasowy. Jeśli student nie wykona zadania w wyznaczonym terminie, dostęp do niego zostanie ograniczony, a student otrzyma ocenę niedostateczną.

Całe nauczanie odbywa się w języku chińskim, z wykorzystaniem metody TPR (total physical response), w której język jest nauczany bez użycia języka ojczystego ucznia.
„Na zajęciach musieliśmy wszystko zapisywać ręcznie, a to wymaga znajomości chińskich znaków i rozwijania szybkości pisania. Moje umiejętności językowe znacznie się poprawiły, zwłaszcza w mowie, ponieważ bez mówienia trudno jest żyć w Chinach. Po angielsku się tam nie mówi” – mówi Jekaterina
Studenci na wymianie uczą się również historii, literatury i geografii Chin.

„Zaskakujące w Chinach jest to, że studenci kupują sobie podręczniki, mimo że w Rosji wszyscy przyzwyczailiśmy się do tego, że rozdaje się je za darmo. Poza tym w tych podręcznikach można bez problemu pisać długopisem! Ja pisałam ołówkiem w każdym podręczniku do samego końca, bo dla mnie to czyste świętokradztwo. Ale studenci z innych krajów azjatyckich – Korei, Tajlandii i tak dalej – nie mieli nic przeciwko, bo tak samo jest u nich” – zachwyca się Jekaterina.

W Chinach dyscyplina jest bardziej surowa. Spóźnienia nie są lekceważone. Jeśli opuścisz zajęcia lub zachorujesz, musisz złożyć wniosek urlopowy i uzyskać podpisy wszystkich nauczycieli. Ból głowy nie jest uznawany za usprawiedliwienie nieobecności na zajęciach, ale rozstrój żołądka już tak: „W Rosji jest to temat drażliwy, ale w Chinach można o tym swobodnie rozmawiać”.
Mówiąc o rodzimych chińskich studentach, Ekaterina miała wrażenie, że uczą się 24 godziny na dobę, 7 dni w tygodniu.
Mają zajęcia do wieczora, a potem idą do biblioteki i siedzą tam do zamknięcia. Ponieważ wiele chińskich akademików jest budowanych z myślą o praktyczności, a nie wygodzie, w bibliotece zawsze brakuje miejsca: wszyscy się uczą. – mówi Jekaterina.

W Chinach uczniowie rozpoczynają naukę 1 września, a czasem nawet wcześniej, i kończą ją na początku lipca. Zimą są dwa miesiące wakacji, mniej więcej od początku stycznia do początku marca. Latem chińscy uczniowie mają jednak tylko miesiąc wolnego.
Możesz również wziąć wolne w trakcie roku szkolnego w święta państwowe, takie jak Święto Pracy (1 maja) lub Święto Narodowe Chińskiej Republiki Ludowej (1 października), które obchodzone jest przez pięć dni.

Życie codzienne w Chinach jest zupełnie inne niż w Rosji.
„Oczywiście, jedzenie jest najważniejsze. Chiny oferują szeroki wybór dań, ale brakuje typowych dodatków – zawsze jest ryż lub makaron” – wyjaśnia Rosjanka. „Ponieważ miasto, w którym studiowałam, ma surowy klimat, jedzenie jest tam tłuste, pikantne i ciężkie. W sklepach jest mnóstwo artykułów spożywczych, ale nie ma nabiału, serów, chleba ani kiełbas, do których jesteśmy przyzwyczajeni. Zamiast tego jest mnóstwo innych ciekawych i nietypowych produktów. Na przykład konserwowe „zgniłe” jajka.
Drzemka w południe jest nieodłączną częścią codziennej rutyny każdego Chińczyka. „Na początku wydawało się to żartem, ale szybko stało się nawykiem” – przyznaje Jekaterina.
W restauracjach ludzie nie zamawiają jedzenia dla siebie, ale kilka dużych porcji do podziału. Należy również pamiętać, że palenie jest w Chinach powszechne.

W Chinach nigdzie nie można się ruszyć bez telefonu, bo wszystko załatwia się za jego pomocą. Można zamówić jedzenie, zapłacić za zakupy spożywcze, zamówić taksówkę, wynająć samochód i kupić bilety – wszystko w jednej aplikacji: „Oczywiście, nie jest to już zaskakujące; jest to powszechne i popularne również w Rosji, ale w Chinach zdaje się, że osiągnęło swój szczyt”.
Transport w Chinach jest zróżnicowany: metro, autobusy, wypożyczalnie rowerów, a także taksówki: „Trudno w to uwierzyć, ale prawie zawsze zamawiałem taksówkę, bo tam jest tanio i szybko”.

Po roku mieszkania w Chinach Jekaterina zauważyła, że miejscowi cenią sobie wygodę ponad wszystko: „Jeśli spojrzeć na to, jak ubierają się uczniowie na zajęcia i jak ubierają się wszyscy inni, można zauważyć, że Chińczycy są bardzo prości. To tak, jakbyśmy tolerowali dyskomfort dla dobra wyglądu i wizerunku. Ale jednocześnie bardzo ważne jest dla nich, aby nie „stracić twarzy”, czyli nie narazić się na kompromitację ani nie stracić pozycji w społeczeństwie. Można bezpiecznie zostawić swoje rzeczy, nie martwiąc się o ich kradzież” – mówi.

Jekatierinie nie udało się nawiązać bliższych przyjaźni z chińskimi studentami, ale zapewnia, że Azjaci patrzyli na Rosjan z wielkim podziwem.
„Kiedy zaczął się rok szkolny, większość chińskich pierwszoklasistów patrzyła na nas jak na kosmitów. Jeśli usiadło się obok kogoś, na przykład w stołówce, szybko dojadali i wychodzili. Wielu myślało, że nie mówimy po chińsku, więc często słyszało się komentarze w stylu: »Och, Rosjanie, patrzcie, jacy jesteście biali/wysocy/przystojni«. Ogólnie rzecz biorąc, miałam wrażenie, że nas unikają. Teraz rozumiem, że to była po prostu nieśmiałość” – podsumowuje Jekaterina z uśmiechem.

„Student w Argentynie może sam decydować o swoim poziomie zaawansowania”.
Thomas pochodzi ze słonecznego Buenos Aires. Jest doktorantem trzeciego roku historii stosunków międzynarodowych na UrFU.
Rok szkolny w Argentynie rozpoczyna się w marcu i kończy w grudniu (pory roku na półkuli południowej są odwrotne do naszych). W lipcu uczniowie wyjeżdżają na dwutygodniową przerwę zimową. Na ulicach Buenos Aires często można zobaczyć dzieci w białych fartuchach – to uczniowie szkół publicznych, którzy mają obowiązek noszenia tego mundurka na codziennych ubraniach.
„Oceny w argentyńskich szkołach są przyznawane w skali od jednego do dziesięciu. Dziesięć to najwyższa ocena, a siedem lub mniej oznacza, że uczeń nie opanował materiału. Ocena końcowa jest obliczana na podstawie średniej arytmetycznej ocen z trymestru. Jeśli ocena jest niższa niż siedem, uczeń musi zdawać coroczny egzamin z danego przedmiotu” – wyjaśnia Thomas.

Zajęcia w argentyńskich szkołach odbywają się w dwóch językach. Podczas pierwszej zmiany zajęcia prowadzone są po hiszpańsku, a podczas drugiej – w języku obcym (angielskim, niemieckim, hiszpańskim, a nawet jidysz).

Rekrutacja na uniwersytety w Argentynie zależy od rodzaju uczelni. Na uniwersytetach publicznych kandydaci muszą ukończyć kurs przygotowawczy, który trwa od semestru do roku. Kandydaci zdają egzaminy, zdają testy i wykazują gotowość do podjęcia nauki. Takie podejście pozwala uczelni ocenić wiedzę i motywację kandydatów.
Na uczelniach prywatnych sytuacja jest prostsza: egzaminy wstępne często nie są wymagane. Po ukończeniu szkoły średniej uczniowie mogą od razu wybrać kierunek studiów i rozpocząć naukę.

Uczelnie wyższe w Argentynie nie cieszą się tak dużą popularnością jak w innych krajach. Absolwenci zazwyczaj od razu idą na studia.
„Studenci w Argentynie mogą sami decydować o swoim planie zajęć. Niektórzy kończą studia w cztery lata, inni w sześć, łącząc naukę z pracą. Ten system pozwala im uczęszczać na mniejszą liczbę kursów i poświęcać więcej czasu na pracę. W Rosji łączenie nauki z pracą jest trudniejsze, ponieważ zajęcia zajmują cały dzień. Jedynym rozwiązaniem jest wzięcie urlopu naukowego i całkowite przerwanie studiów” – mówi Thomas.
W Argentynie, jeśli student nie zda egzaminu, musi powtórzyć cały kurs w kolejnym roku akademickim. Jeśli nie zda przez kilka lat z rzędu, kończy studia bez certyfikatu.

Wszystko jest prawie jak w Rosji

Enkhjin pochodzi z regionu Gobi Południowe w południowej Mongolii. Obecnie studiuje na Wydziale Stosunków Międzynarodowych Uniwersytetu UrFU. Wyjaśniła, że zajęcia w jej kraju zazwyczaj rozpoczynają się o 8:00 lub 8:30. Lekcje w szkole trwają 40–45 minut, a liczba godzin wynosi 5–6 dziennie.
W stołówce często serwowane są zupy, dania mięsne (wołowina, jagnięcina), buuzy (pierogi), bort (suszone mięso), owsianka i herbata z mlekiem.

Szkoły mongolskie kładą szczególny nacisk na język i literaturę mongolską, w tym klasyczne formy pisma. Osobnym przedmiotem jest nauka historii i kultury koczowniczej Mongolii – epoki Czyngis-chana oraz tradycji i stylu życia koczowników. Niektóre szkoły oferują lekcje tradycyjnego rzemiosła i sztuki (stroje narodowe, jurty, instrumenty muzyczne). Omawiane są również kwestie środowiskowe i zarządzanie środowiskiem związane z życiem koczowniczym” – wyjaśnia Enkhjin.

W Mongolii uczniowie zdają egzamin Unified State Examination (USA) pod koniec 12. klasy. Jest on podobny do rosyjskiego Unified State Exam (USE). Wyniki egzaminu są wymagane do przyjęcia na uniwersytet.
Po ukończeniu szkoły średniej absolwenci mogą wybierać pomiędzy różnymi opcjami: kontynuować naukę na publicznych lub prywatnych uniwersytetach, w szkołach wyższych i szkołach zawodowych lub kontynuować naukę za granicą.
Do największych uniwersytetów w kraju należą Narodowy Uniwersytet Mongolii, Uniwersytet Nauki i Technologii oraz Uniwersytety Medyczny, Ekonomiczny i Nauczycielski. Prywatne uczelnie oferują programy z zakresu biznesu, IT, prawa i projektowania, często współpracując z partnerami międzynarodowymi.

„Bezpłatna edukacja na wszystkich poziomach”

Syryjczyk Joseph wyjaśnił, że edukacja w jego ojczyźnie jest dostępna i bezpłatna na wszystkich poziomach. Uczniowie uczą się głównie języka arabskiego, religii i wojska. Nauka trwa 12 lat.
Szkolnictwo wyższe dzieli się na trzy poziomy:
• Licencja - program trwa od czterech do sześciu lat;
• DEA lub DESS – trwające od jednego do dwóch lat, co odpowiada uzyskaniu tytułu magistra w systemie bolońskim;
• Kształcenie podyplomowe trwa od trzech do pięciu lat.

Władze Syrii wspierają rozwój kształcenia inżynieryjnego i medycznego na uniwersytetach, poświęcając mniej uwagi sztuce, prawu i biznesowi.
„W Syrii jest tylko pięć publicznych uniwersytetów. Dostanie się na nie jest łatwe, ponieważ edukacja jest bezpłatna, ale znalezienie pracy po ukończeniu studiów jest trudne. Trwa wojna (pomimo zmiany reżimu, w niektórych regionach kraju nadal szaleje wojna domowa – red. ), zagraniczne firmy praktycznie nie istnieją, a w konsekwencji możliwości zatrudnienia absolwentów są bardzo ograniczone. Wybrałem studia w Rosji, ponieważ ją kocham i znam rosyjski” – dzieli się swoim doświadczeniem Joseph.

Systemy edukacyjne znacznie różnią się w poszczególnych krajach. Studenci zagraniczni mogą nie od razu zaadaptować się do metod nauczania, mentalności i niuansów kulturowych. Choć każdy uczeń jest inny, wszystkich łączy jedno: miłość do nauki.

Za: https://www.e1.ru/text/education/2025/08/31/76005560/