Szczegóły

Autor: Anna Leszkowska

Opublikowano: 20 wrzesień 2026

Odsłon: 115

Szkolnictwo wyższe nie może stać się narzędziem badawczym zmilitaryzowanej potęgi.
Uniwersytety narażają się na ryzyko, że staną się ośrodkami zmilitaryzowanej socjalizacji, a nie ośrodkami demokratycznej edukacji.

Co się stanie z szkolnictwem wyższym, gdy instytucje nastawione na myślenie krytyczne coraz częściej będą się utożsamiać z logiką wojny, inwigilacji i bezpieczeństwa narodowego? Jeśli nie zorganizujemy zorganizowanego oporu, możemy zbyt szybko odczuć odpowiedź na to pytanie.

Jesteśmy już świadkami tej transformacji zarówno w USA, jak i Kanadzie, gdzie uniwersytety muszą zmierzyć się z rosnącą presją dostosowania swoich misji, programów badawczych i praktyk pedagogicznych do wartości, priorytetów i nakazów społeczeństwa coraz bardziej zorganizowanego wokół logiki wojny.

Zmilitaryzowane polityki, wartości, tożsamości i sposoby rządzenia nie wkradają się już po prostu do społeczeństwa amerykańskiego. Za administracji Trumpa coraz bardziej je definiują. Militaryzacja wykracza obecnie daleko poza pole bitwy, zmieniając codzienne życie, instytucje publiczne i samo znaczenie obywatelstwa. Wojna jest celebrowana jako imperatyw moralny, często opakowany w język religijnej prawości i białego chrześcijańskiego nacjonalizmu .

Należyty proces ustępuje miejsca porwaniom i arbitralnym zatrzymaniom, sprzeciw spotyka się z groźbami i represjami, żołnierze okupują amerykańskie miasta, a przemoc polityczna jest normalizowana poprzez nieustanny strumień podżegającej retoryki i sponsorowanych przez państwo spektakli, które gloryfikują siłę, wykluczenie i dominację. Idee demokratyczne są wypierane przez kulturę strachu, sztucznie wykreowaną niepewność i przekonanie, że naród jest osaczony przez wrogów zarówno w granicach, jak i poza nimi – głównie imigrantów i osoby o innym kolorze skóry.

W tym zmilitaryzowanym krajobrazie krytyczne myślenie jest wyśmiewane, świadomy osąd zastępowany jest ideologicznym konformizmem, a instytucje odpowiedzialne za pielęgnowanie demokratycznej sprawczości są coraz częściej atakowane. To połączenie militaryzmu, toksycznej męskości, religijnego fundamentalizmu i polityki białego nacjonalizmu funkcjonuje jako potężna forma pedagogiki publicznej, produkując autorytarne wartości, tożsamości i sposoby sprawczości, które historycznie stanowiły kulturowe podstawy polityki faszystowskiej.

Zagrożenia ze strony „kompleksu wojskowo-przemysłowo-akademickiego”

Zmarły prezydent USA Dwight D. Eisenhower ostrzegał przed niebezpieczeństwami, jakie niesie ze sobą to, co nazywał „ kompleksem wojskowo-przemysłowo-akademickim ”. We wcześniejszym szkicu swojego słynnego przemówienia pożegnalnego z 1961 roku na temat kompleksu wojskowo-przemysłowego Eisenhower użył słowa „akademicki”, uznając, że uniwersytety mogą zostać głęboko uwikłane w potęgę militarną, interesy korporacyjne i programy bezpieczeństwa państwa w sposób, który zagrozi ich niezależności intelektualnej i misji demokratycznej.

To ostrzeżenie dotyczy krajów, które coraz bardziej żyją w cieniu rozrastającego się państwa wojennego Stanów Zjednoczonych i jego zmilitaryzowanej kultury. Na przykład, w obliczu coraz bardziej zmilitaryzowanego porządku globalnego, rząd Kanady przedstawił rozległą „ Strategię Przemysłu Obronnego ”, popartą 81,8 miliarda dolarów kanadyjskich (około 60 miliardów dolarów amerykańskich) na nowe wydatki na obronę w budżecie na rok 2025, w tym 6,6 miliarda dolarów kanadyjskich przeznaczonych specjalnie na rozbudowę infrastruktury przemysłu obronnego. Strategia ta oznacza największą długoterminową ekspansję kanadyjskiej gospodarki wojskowej od czasów II wojny światowej.

To, co kiedyś wydawało się ograniczonymi partnerstwami między północnoamerykańskimi uniwersytetami a przemysłem obronnym, przerodziło się w znacznie szerszą transformację samego szkolnictwa wyższego. Wraz z drastycznym wzrostem wydatków wojskowych Kanady w ramach Strategii Przemysłu Obronnego , uniwersytety coraz częściej wciągane są w orbitę priorytetów obronnych. Inicjatywy federalne zachęcają do partnerstwa między uniwersytetami, wykonawcami zamówień obronnych i agencjami rządowymi w dziedzinach takich jak sztuczna inteligencja, cyberbezpieczeństwo, komputery kwantowe, systemy autonomiczne i zaawansowane technologie nadzoru.

Finansowanie badań jest coraz częściej kierowane na projekty związane z bezpieczeństwem narodowym, innowacjami w dziedzinie obronności i konkurencyjnością wojskową. Wraz z nabieraniem przez te priorytety wpływu, szkolnictwo wyższe jest przekształcane przez społeczną logikę militaryzacji, kontroli technologicznej i permanentnego bezpieczeństwa, zmieniając nie tylko rodzaj wytwarzanej wiedzy, ale także cele, którym jest ona poddawana, co rodzi pilne pytania o przyszłość uniwersytetu jako demokratycznej sfery publicznej.

Rosnące wykorzystanie dronów i systemów walki opartych na sztucznej inteligencji to nie tylko rozwój militarny. Sygnalizuje ono szerszą transformację w sposobie, w jaki badania i wiedza są wytwarzane, finansowane i wyceniane . Wraz z pogłębianiem zaangażowania uniwersytetów w badania wojskowe, dziedziny od sztucznej inteligencji i analityki danych po robotykę i cyberbezpieczeństwo są coraz częściej organizowane wokół imperatywów nadzoru, bezpieczeństwa i wojny. Technologie sztucznej inteligencji są już wdrażane przez agencje rządowe do monitorowania migrantów, dziennikarzy, aktywistów i dysydentów politycznych, a drony zrewolucjonizowały wojnę, czyniąc ją tańszą, bardziej odległą i mniej rozliczalną.

W takich warunkach wiedza nie jest postrzegana przede wszystkim jako dobro publiczne służące życiu demokratycznemu. Zamiast tego jest coraz częściej organizowana wokół wojskowych imperatywów przewidywania, kontroli, namierzania i dominacji. Rezultatem jest forma zmilitaryzowanej produkcji wiedzy, która zaciera granicę między edukacją a wojną, przekształcając uniwersytety w laboratoria rozwoju technologii, których ostatecznym celem jest często nadzór, kontrola społeczna i śmiercionośna przemoc .

Michael S. Sherry słusznie argumentuje, że w epoce, w której władza państwowa jest coraz bardziej organizowana poprzez zmilitaryzowane wartości i logikę bezpieczeństwa, kultura militarna kształtuje nie tylko politykę państwa, ale także „szerokie obszary życia narodowego”. Jak argumentuje David Theo Goldberg , militaryzacja nie działa już wyłącznie za pośrednictwem armii i systemów uzbrojenia. W coraz większym stopniu kształtuje kulturę, technologię, sposoby rządzenia i codzienne życie.

Jak zauważa Goldberg:
„Wojsko to nie tylko machina bojowa… Służy i socjalizuje. Przekazuje społeczeństwu, niczym Wielki Brat, swoje mniej lub bardziej udoskonalone dobra, od prochu strzelniczego po broń palną, od komputerów po zarządzanie informacją… Krótko mówiąc, podczas gdy instrumenty produkowane przez wojsko można przerobić na inne, szersze cele społeczne, wojsko kształtuje praktycznie cały zakres produkcji społecznej, od towarów po kulturę, od dóbr społecznych po teorię społeczną”.

Implikacje dla szkolnictwa wyższego są głębokie. Militaryzacja nie tylko przekształca kulturę, technologię i zarządzanie. Reorganizuje również samo wytwarzanie wiedzy, dostosowując badania uniwersyteckie do wymogów nadzoru, bezpieczeństwa i wojny, jednocześnie legitymizując autorytarne formy władzy.
Gwałtowny rozwój badań nad sztuczną inteligencją powiązaną z zastosowaniami wojskowymi i inwigilacyjnymi pogłębia te zagrożenia.

Uniwersytety w coraz większym stopniu przyczyniają się do rozwoju technologii wykorzystywanych w predykcyjnym nadzorze, zautomatyzowanej wojnie, masowym nadzorze i formach cyfrowego autorytaryzmu, które zacierają granicę między bezpieczeństwem a represjami. Takie zmiany są rutynowo uzasadniane w kategoriach innowacyjności, efektywności i bezpieczeństwa narodowego, jednak rodzą one głębokie pytania etyczne dotyczące roli szkolnictwa wyższego w projektowaniu technologii, które pogłębiają nierówności, zwiększają przemoc państwową, podważają wolności obywatelskie i ułatwiają zabijanie cywilów, w tym dzieci, w konfliktach w dużej mierze pozostających poza kontrolą opinii publicznej.

Militaryzacja uniwersytetu to nie tylko kwestia kontraktów badawczych czy priorytetów finansowania. Ma ona charakter pedagogiczny, kulturowy i głęboko polityczny. Uniwersytety robią więcej niż tylko kształcą pracowników; kształtują tożsamość obywatelską, wrażliwość etyczną i zdolność do demokratycznego sprawstwa. Kiedy szkolnictwo wyższe nawiązuje partnerstwa wojskowe i realizuje programy badawcze inspirowane wojskiem, legitymizuje światopogląd, w którym bezpieczeństwo przyćmiewa sprawiedliwość, wydajność technologiczna wypiera refleksję etyczną, a sprzeciw postrzegany jest jako zagrożenie, a nie demokratyczna konieczność.

Jak militaryzacja reorganizuje produkcję wiedzy

W miarę jak militaryzacja wplata się w tkankę kultury politycznej, uniwersytety coraz częściej reorganizują wiedzę, priorytety badawcze i innowacje technologiczne wokół założeń permanentnego konfliktu, rywalizacji geopolitycznej i zarządzania bezpieczeństwem. W ten sposób szkolnictwo wyższe normalizuje przekonanie, że zmilitaryzowana wiedza i rozwiązania militarne powinny rządzić codziennym życiem. Jednak militaryzacja nie tylko zmienia priorytety badawcze i kulturę instytucjonalną. Reorganizuje również pamięć historyczną, tożsamość obywatelską i same pojęcia, przez które rozumie się demokrację.

Militaryzacja ma również ogromny wpływ na samą produkcję wiedzy . Jak zauważa Fintan O'Toole , współczesne ruchy autorytarne nie ograniczają się do rozszerzania władzy militarnej; dążą one do przekształcenia pamięci historycznej i świadomości obywatelskiej. Haniebne historie są przerabiane na bohaterskie osiągnięcia, a ataki na demokrację na akty patriotyzmu. Bunt Konfederatów przekształca się z obrony niewolnictwa w szlachetną sprawę, podobnie jak atak na Kapitol Stanów Zjednoczonych z 6 stycznia jest coraz częściej celebrowany przez jego obrońców jako patriotyczne powstanie, a nie atak na instytucje demokratyczne.

Równie niepokojące są próby przekształcenia samego wojska poprzez żądania, aby żołnierze byli szkoleni w lojalności wobec przywódców politycznych, a nie wobec zasad konstytucyjnych. W tym przypadku władza dąży nie tylko do dowodzenia instytucjami, ale także do militaryzacji wiedzy, pamięci i tożsamości obywatelskiej. Uniwersytety mają kluczowy obowiązek przeciwstawiania się takim zniekształceniom poprzez obronę prawdy historycznej, krytycznego badania i zdolność odróżniania edukacji od propagandy.

Jak zauważa Kevin Baker , rozwiązania militarne coraz częściej zastępują dyplomację, instytucje demokratyczne i inne obywatelskie odpowiedzi na problemy społeczne. W kulturze przesiąkniętej militaryzmem agresja jest celebrowana jako środek zapobiegawczy, represje usprawiedliwiane w imię bezpieczeństwa, a siła militarna służy dyscyplinowaniu sprzeciwu i podważaniu wartości demokratycznych. W takich warunkach edukacja jest organizowana nie tyle wokół imperatywów kultury demokratycznej, co wokół potrzeb przemysłu zbrojeniowego, systemów nadzoru, przyspieszenia technologicznego i państwa bezpieczeństwa narodowego.

Te zjawiska stają się jeszcze bardziej niepokojące, gdy krzyżują się z postępującą komercjalizacją szkolnictwa wyższego. W najlepszym wydaniu szkolnictwo wyższe funkcjonuje jako demokratyczna sfera publiczna, miejsce, w którym studenci uczą się krytycznego myślenia, kwestionowania autorytetów, angażowania się w historię i wyobrażania sobie alternatywnych, demokratycznych przyszłości. Jednak pod presją neoliberalizmu uniwersytety coraz częściej porzucają tę misję.

Edukacja jest obecnie często sprowadzana do szkoleń zawodowych, studenci traktowani są jak konsumenci, wykładowcy są pozbawieni kwalifikacji i traktowani jak profesjonaliści, a proces uczenia się definiowany jest głównie w kategoriach instrumentalnych. Pytania o to, jak edukacja może pielęgnować odwagę obywatelską, wyobraźnię etyczną, odpowiedzialność społeczną i sprawczość demokratyczną, są coraz częściej marginalizowane w kulturze uniwersyteckiej, zorientowanej na rynek.

Atak na szkolnictwo wyższe ma jednak nie tylko charakter ekonomiczny. Ma on również charakter ideologiczny i polityczny. W ostatnich latach coraz liczniejszy chór liberalnych i konserwatywnych krytyków twierdzi, że uniwersytety zbłądziły, oskarżając nauki humanistyczne i krytyczną naukę o wypaczenie szkolnictwa wyższego poprzez ideologię i aktywizm. Pod uwodzicielskim językiem „reform”, „równowagi”, „obyczajności”, „zaufania instytucjonalnego” i „neutralności”, krytycy ci przedstawiają się jako obrońcy uczciwości akademickiej, jednocześnie promując głęboko reakcyjny projekt.

W niektórych przypadkach liberalni krytycy posuwają się nawet do traktowania „sprawiedliwości społecznej” jako zagrożenia dla nauki, zamiast pytać, jak władza, wykluczenie, rasa, płeć, klasa, imperium i nierówności zawsze kształtowały to, co uznaje się za wiedzę. Ich apele o neutralność, będące przykrywką dla depolityzacji, nie chronią wolności intelektualnej; wpisują się w szerszy atak na myśl krytyczną, pamięć historyczną i kulturę demokratyczną. Są przerażeni ideą wysuniętą przez Thomasa Chattertona Williamsa , że „aby wydziały humanistyczne [i szkolnictwo wyższe w ogóle] nadal miały znaczenie, muszą rzucać wyzwanie współczesnemu światu, a nie się do niego dostosowywać”. W ten sposób przysłaniają o wiele groźniejsze ataki na szkolnictwo wyższe płynące z prawicy: cenzurę, zakazy książek, ataki na programy DEI, represje wobec protestów studenckich i próby powiązania uniwersytetów z interesami korporacji, państwa i wojska.

Krytyczne badania naukowe są potępiane jako ideologiczne, podczas gdy zmilitaryzowane badania, wpływy darczyńców, groźby pozbawienia funduszy wysuwane przez państwo oraz formy ideologicznej indoktrynacji są wychwalane jako zdrowy rozsądek. Prawdziwym zagrożeniem nie jest to, że uniwersytety stały się zbyt polityczne, ale to, że są one pozbawiane swojej demokratycznej misji i przekształcane w instytucje normalizujące konformizm, inwigilację, militaryzację i autorytarną władzę. Szkolnictwo wyższe nie jest atakowane, ponieważ zostało zrujnowane przez lewicę. Wręcz przeciwnie, jest atakowane przez administrację Trumpa i szerszą sieć sił skrajnie prawicowych właśnie dlatego, że podtrzymuje niebezpieczną prawdę: edukacja to nie tylko kwalifikacje, kariera czy konformizm wobec status quo. W najlepszym wydaniu kultywuje zdolność do krytycznego osądu, świadomego sprzeciwu, współczucia i demokratycznej sprawczości. Ruchy autorytarne najbardziej obawiają się nie ideologicznej indoktrynacji, ale wykształconego społeczeństwa zdolnego do kwestionowania władzy, pociągania jej do odpowiedzialności i wyobrażania sobie bardziej sprawiedliwej przyszłości.

Militaryzacja pogłębia tendencje antydemokratyczne. Badania są coraz bardziej powiązane z zastosowaniami wojskowymi, konkurencją geopolityczną i finansowaniem zewnętrznym, a nie z dobrem publicznym. Uniwersytety przyjmują język bezpieczeństwa, zarządzania ryzykiem, efektywności i konkurencyjności, podczas gdy wartości korporacyjne i wojskowe w coraz większym stopniu kształtują priorytety instytucjonalne.

Jak ostrzega raport polityczny Fundacji Simonsa , militaryzacja staje się coraz częściej „domyślną reakcją” na niestabilność polityczną i globalne zagrożenie, wzmacniając kulturę, w której problemy społeczne są ujmowane w kategoriach inwigilacji, rywalizacji strategicznej i gotowości militarnej, a nie dyplomacji, inwestycji publicznych i współpracy demokratycznej.
Jak zauważa profesor Catherine Lutz , takie działania niosą ze sobą ryzyko naruszenia granic prawnych i moralnych. W takim klimacie szkolnictwo wyższe traci swój obywatelski charakter i zostaje podporządkowane interesom państwa zbrojnego i przemysłu obronnego.

W miarę jak uniwersytety stają się coraz bardziej powiązane z logiką wojskową i bezpieczeństwa, ryzykują one porzucenie swojego obywatelskiego celu na rzecz pedagogiki permanentnego kryzysu, która przedkłada nadzór, strategiczną rywalizację i dominację technologiczną nad krytyczne dociekania, wyobraźnię obywatelską, odpowiedzialność etyczną i solidarność społeczną. W tej zmilitaryzowanej wizji szkolnictwa wyższego zanika przekonanie, że uniwersytety powinny kształcić świadomych obywateli, zdolnych do pociągania władzy do odpowiedzialności, a nie jedynie do spełniania wymogów państwa bezpieczeństwa narodowego.

Równie niepokojące jest to, że militaryzacja zmienia kulturę samego uniwersytetu. Zmilitaryzowane instytucje nagradzają konformizm, tajność, technokratyczne myślenie i instrumentalną racjonalność. Kwestie etyczne dotyczące przemocy, dyspozycyjności, kolonializmu i władzy państwowej schodzą na dalszy plan na rzecz efektywności zarządzania i konkurencyjności na skalę kraju. Studenci protestujący przeciwko wojnie Izraela w Strefie Gazy, kolonializmowi osadniczemu, ludobójstwu, przemocy seksualnej lub zbrodniom wojennym zbyt często spotykają się nie z dialogiem, lecz z inwigilacją, represjami administracyjnymi i działaniami policji.

W takich przypadkach uniwersytet przestaje pełnić funkcję przestrzeni krytycznego zaangażowania, stając się przedłużeniem szerszej kultury autorytarnej. Jak zauważa badacz John Gills , dominacja wartości wojowniczych zarówno w szkolnictwie wyższym, jak i w szerszej kulturze obywatelskiej, przygotowuje „samo społeczeństwo obywatelskie do produkowania przemocy”. W ten sposób uniwersytety ryzykują, że staną się podmiotami zmilitaryzowanej socjalizacji, a nie ośrodkami demokratycznej edukacji. Takie zmiany rodzą nie tylko obawy polityczne i edukacyjne, ale także palące pytania etyczne dotyczące rodzaju instytucji, w jakie przekształcają się uniwersytety, i wartości, które decydują się one promować.

Militaryzacja szkolnictwa wyższego rodzi głębokie pytanie etyczne: co się dzieje, gdy uniwersytety nawiązują współpracę z instytucjami wojskowymi, jednocześnie milcząc na temat udokumentowanych naruszeń praw człowieka związanych z tymi samymi instytucjami? Takie milczenie nigdy nie jest neutralne politycznie. Sugeruje ono, że naruszenia praw człowieka mogą być ignorowane, racjonalizowane lub normalizowane, gdy są popełniane w imię bezpieczeństwa, obronności lub interesu narodowego.

Problem ten wykracza poza same uniwersytety i rodzi szersze pytania o odpowiedzialność demokratycznych rządów. Kanada, między innymi, pogłębiając współpracę wojskową z sojusznikami i zwiększając inwestycje w przemysł zbrojeniowy, nie może zwalniać tych relacji z etycznej kontroli. Jeśli wiarygodne zarzuty dotyczące zbrodni wojennych, tortur, kar zbiorowych lub przemocy seksualnej są ignorowane w imię strategicznych sojuszy lub bezpieczeństwa narodowego, zasady demokratyczne są podważane od wewnątrz. Uniwersytety, właśnie dlatego, że ich zadaniem jest wspieranie krytycznej analizy i etycznego osądu, mają obowiązek kwestionować takie milczenie, a nie je powielać.

Te kwestie etyczne stają się szczególnie pilne, gdy uniwersytety utrzymują relacje z instytucjami zamieszanymi w poważne naruszenia praw człowieka. Kwestia ta jest szczególnie niepokojąca w świetle oskarżeń o stosowanie przemocy seksualnej wobec Palestyńczyków. W artykule opublikowanym w „The New York Times” Nicholas Kristof zauważył, że chociaż nie ma dowodów na to, że izraelscy przywódcy wyraźnie nakazują gwałty, śledczy ONZ donoszą, że przemoc seksualna stała się jedną ze „standardowych procedur operacyjnych” Izraela w zakresie znęcania się nad Palestyńczykami. Inne organizacje praw człowieka doszły do podobnie niepokojących wniosków.

Takie oskarżenia budzą również szersze obawy dotyczące tego, jak reżimy bezpieczeństwa mogą być wykorzystywane nie tylko przeciwko ludności okupowanej, ale także przeciwko tym, którzy kwestionują politykę państwa. Agencja Reuters donosiła , że organizatorzy flotylli próbującej dostarczyć pomoc humanitarną do Gazy twierdzili, że niektórzy aktywiści zatrzymani przez władze izraelskie doświadczyli przemocy fizycznej, a co najmniej 15 z nich zgłosiło napaści seksualne, w tym zarzuty gwałtu.

Zeteo udostępnił szokujące i wstrząsające nagrania wideo niektórych aktywistów, w dużej mierze zignorowane przez zachodnie media. Niezależnie od ostatecznych ustaleń dotyczących tych zarzutów, podkreślają one potrzebę niezależnej kontroli instytucji bezpieczeństwa i zagrożenia wynikające z nadawania im bezdyskusyjnej legitymacji w imię obrony narodowej. Gdy oskarżenia o nadużycia spotykają się z milczeniem, a nie ze śledztwem, granice między bezpieczeństwem, bezkarnością a przemocą sankcjonowaną przez państwo stają się coraz bardziej niewyraźne.

Jeśli uniwersytety twierdzą, że przestrzegają zasad praw człowieka, odpowiedzialności społecznej i etyki, nie mogą wybiórczo ignorować tych dowodów, gdy obciążają one państwa lub instytucje, z którymi utrzymują partnerstwa badawcze, wojskowe lub w zakresie bezpieczeństwa. Takie postępowanie grozi przekształceniem uniwersytetów z przestrzeni krytycznych badań w instytucje, które legitymizują władzę, jednocześnie milcząc na temat jej nadużyć. Stawką jest coś więcej niż kwestia konkretnych umów badawczych. Chodzi o moralną integralność samego szkolnictwa wyższego.

Obawy te nie ograniczają się do konkretnych instytucji ani odosobnionych nadużyć. Są one symptomem szerszej kultury, w której zmilitaryzowane wartości w coraz większym stopniu kształtują życie publiczne, dyskurs polityczny i priorytety społeczne. Od wydarzeń sportowych i rekrutacji do wojska w szkołach, po popularne filmy, widowiska w mediach społecznościowych, kulturę broni i propagandę sponsorowaną przez państwo – agresja, dominacja i wojna są znormalizowane jako elementy życia codziennego.

Nigdzie nie jest to bardziej widoczne niż w przypadku wpływu Sekretarza Obrony Trumpa , Pete’a Hegsetha, który celebruje „maksymalną skuteczność, a nie letnią legalność” i opakowuje militaryzm w język białego chrześcijańskiego nacjonalizmu i religijnej prawości. Jak zauważa Jasper Craven, Hegseth opowiada się za formą „wojskowej męskości” pozbawionej jakiegokolwiek etycznego centrum. Taki światopogląd wywyższa dominację jako cnotę, definiuje przemoc jako ideał moralny i przekształca, słowami Cravena, „Pentagon w arenę ideologicznej krucjaty religijnej”. W miarę jak wartości te krążą w kulturze i instytucjach publicznych, w coraz większym stopniu kształtują samo szkolnictwo wyższe, wpływając nie tylko na to, czego uczą uniwersytety, ale także na formy wiedzy, którą produkują, finansują i legitymizują.

Jednocześnie ogromne zasoby intelektualne, naukowe i finansowe są przekierowywane z pilnych potrzeb publicznych, takich jak sprawiedliwość klimatyczna, zdrowie publiczne, edukacja demokratyczna i opieka społeczna, na rozwój technologii wojskowych i infrastruktury bezpieczeństwa . W rezultacie przemysł zbrojeniowy czerpie ogromne zyski, a uniwersytety coraz częściej ryzykują, że staną się laboratoriami agresji, a nie instytucjami poświęconymi odpowiedzialności obywatelskiej, wyobraźni etycznej i dobru wspólnemu.

Obrońcy partnerstw zmilitaryzowanych twierdzą, że uniwersytety muszą zachować pragmatyczne i „neutralne” podejście w pozyskiwaniu finansowania i wspieraniu interesów narodowych. Jednak neutralność w takich przypadkach jest w dużej mierze mitem. Uniwersytety nie mogą twierdzić, że bronią demokracji, jednocześnie wspierając przemysły i politykę państwa, które są zorganizowane na rzecz przemocy państwowej, wojny i imperialnej agresji. Szkolnictwo wyższe nie ma uzasadnionego mandatu etycznego, by funkcjonować jako badawcze ramię zmilitaryzowanej władzy.

Uniwersytety muszą odmówić stania się laboratoriami wojny

Kwestią nie jest to, czy uniwersytety są polityczne, ale jaki rodzaj polityki ucieleśniają i w czyim interesie działają. W epoce naznaczonej rosnącym autorytaryzmem, rosnącymi nierównościami, katastrofą klimatyczną i niekończącymi się wojnami, uniwersytety nie mogą uciec od kwestii władzy i wartości i muszą zdecydować, czy będą służyć demokracji, czy zmilitaryzowanej władzy. Edukatorzy również nie mogą wycofać się z apelu o neutralność. Stawką jest tu coś więcej niż polityka instytucjonalna. Chodzi o los uniwersytetu jako instytucji demokratycznej. Niewielu pisarzy rozumiało te zagrożenia jaśniej niż Toni Morrison , która ostrzegała: „Jeśli uniwersytet nie potraktuje poważnie i rygorystycznie swojej roli strażnika szerszych wolności obywatelskich, badacza coraz bardziej złożonych problemów etycznych, sługi i strażnika głębszych praktyk demokratycznych, to jakiś inny reżim lub grupa reżimów zrobi to za nas, wbrew nam i bez nas”.

Szkolnictwo wyższe może być jedną z niewielu pozostałych sfer publicznych, w których wiedza, wartości i nauka mogą pielęgnować radykalną nadzieję, odpowiedzialność obywatelską, świadome działanie, krytyczne myślenie i realną demokrację. Walka z militaryzacją kanadyjskich uniwersytetów nie jest zatem jedynie walką o priorytety finansowania. To walka o to, czy edukacja będzie służyć demokracji, czy stanie się przedłużeniem państwa wojennego. Aktywiści z grup takich jak World Beyond War Canada i Kanadyjska Federacja Studentów słusznie twierdzą, że prawdziwe bezpieczeństwo nie wynika z militaryzmu i permanentnej wojny, ale z inwestowania w edukację, mieszkalnictwo, służbę zdrowia i dobro społeczne.

Uniwersytety muszą odmówić przekształcenia się w laboratoria wojny, inwigilacji i dominacji technologicznej. Stawką jest to, czy szkolnictwo wyższe będzie dalej dostosowywać się do zmilitaryzowanej i autorytarnej władzy, czy też stanie się kluczowym ośrodkiem oporu, krytycznej świadomości i demokratycznej możliwości, takim, które nie będzie mylić bezpieczeństwa ze strachem, odpowiedzialności obywatelskiej z posłuszeństwem, a edukacji z wymogami wojny i dominacji. W czasach, gdy militaryzm w coraz większym stopniu kształtuje kulturę, politykę i życie codzienne, uniwersytety muszą pozostać wśród nielicznych instytucji gotowych bronić krytycznej analizy, odpowiedzialności obywatelskiej i wolności demokratycznej przed rozszerzającym się zasięgiem państwa wojennego.
Henry A. Giroux

Henry A. Giroux piastuje obecnie stanowisko profesora na Wydziale Anglistyki i Kulturoznawstwa Uniwersytetu McMaster, a także jest wybitnym naukowcem w dziedzinie pedagogiki krytycznej im. Paulo Freire’a.
Powyższy tekst z odnośnikami (pierwotnie opublikowany przez Truthout -https://truthout.org/) znajduje się na stronie:

https://scheerpost.com/2026/06/09/higher-education-must-not-become-a-research-arm-of-militarized-power/

Szczegóły

Autor: Anna Leszkowska

Opublikowano: 20 wrzesień 2026

Odsłon: 102

Nie ma tygodnia, żeby uniwersytety nie pojawiały się w wiadomościach. Niezależnie od tego, czy chodzi o ciężar zadłużenia absolwentów, zamykanie wydziałów , czy fuzje biznesowe między instytucjami walczącymi o przetrwanie, sektor ten jest w tarapatach. I to zanim dojdziemy do serii cięć budżetowych w całym sektorze, zaostrzenia ograniczeń granicznych ograniczających napływ studentów zagranicznych, przyjmowania przez uniwersytety studentów bez kwalifikacji akademickich, a także nieustannego podważania wolności akademickiej na kampusach.

W odpowiedzi na ten wielotorowy atak, think tank Policy Exchange opublikował 8.06.26 raport zatytułowany „Tarnished Towers”, w którym opowiada się za zmniejszeniem liczby studentów w kraju o 30%. Można argumentować, że proces ten już trwa, ponieważ młodzi ludzie zmieniają zdanie na temat szkolnictwa wyższego*.

Niedawny sondaż wykazał, że 34% respondentów uważa, że wykształcenie wyższe „po prostu nie jest warte czasu i pieniędzy, jakie zwykle wymaga” — w porównaniu z 14% w 2005 roku. Jednocześnie 27% samych absolwentów uważa tak samo. Dzieje się tak, pomimo że 36% nadal uważa, że osoby, które idą na uniwersytet, kończą w znacznie lepszej sytuacji finansowej, w porównaniu z 50% w 2005 roku. Wszystko to dzieje się, gdy premia dla absolwentów — rzekomy wzrost średniego wynagrodzenia w ciągu całego życia jednostki wynikający z wykształcenia wyższego — jest pochłaniana przez rynek pracy nasycony absolwentami, z których każdy jest obciążony wyższym poziomem zadłużenia studenckiego.

Współczesny brytyjski system uniwersytecki stanowi błyszczącą ozdobę przestarzałego modelu światowej gospodarki politycznej. W miarę jak szczyt globalizacji odchodzi w przeszłość, jego kluczowe instytucje, których integralną częścią były nowo urynkowione uniwersytety, również znajdują się pod presją. Wraz z przenoszeniem się przemysłu za granicę, oczekiwano, że uniwersytety wchłoną nadmiar siły roboczej, tworząc w większości pracowników umysłowych sektora usług. W tym kontekście rozbudowane kampusy uniwersyteckie miały pełnić rolę nowych centrów gospodarczych dla zdeindustrializowanych miast i miasteczek. Tony Blair jest powszechnie krytykowany za swój cel , jakim było zapewnienie połowie absolwentów dostępu do szkolnictwa wyższego, ale proces ten rozpoczął się już wcześniej, gdy John Major przekształcił stare brytyjskie politechniki w uniwersytety.

Jednak nadrzędnym celem nie była wyłącznie transformacja gospodarki narodowej. Uniwersytety miały również pełnić rolę narzędzi socjalizacji w tym nowym porządku. Zakwaterowanie na kampusie miało oddzielić studentów od rodzin i społeczności, a także lepiej przygotować ich do życia w posłuszeństwie wobec szkoleń kadrowych i biurokratycznego posłuszeństwa.

Teraz trwa rozliczanie starego porządku. W miarę jak inflacja, cła i rosnące ryzyko geopolityczne nadwyrężają nadmiernie rozbudowane globalne łańcuchy dostaw, presja na relokację przemysłu i dążenie do samowystarczalności energetycznej ponownie przechyla szalę przewagi na rzecz robotników fizycznych w handlu kosztem pracowników biurowych.

Likwidacja klasztorów w okresie reformacji henrykowskiej była integralną częścią procesu wychodzenia Wielkiej Brytanii z feudalizmu do ery nowożytnej. Przyczyniła się do rozbicia potężnej, buntowniczej elity o ponadnarodowej lojalności, której instytucje zatrzymywały zasoby, mogące być bardziej produktywnie wykorzystane gdzie indziej.

Jeśli Wielka Brytania musi odrodzić się jako niezależne państwo narodowe w następstwie globalizacji, a likwidacja uniwersytetów, naszych współczesnych klasztorów, jest już faktem, być może pozwoli to również na wyzwolenie środowiska akademickiego. Wraz ze spadkiem znaczenia gospodarczego uniwersytetów, zamiast pełnić rolę funkcjonariuszy administracyjnych i trenerów globalistycznego salariatu, środowisko akademickie może ponownie powrócić do roli zawodowej w badaniach i nauczaniu.
Philip Cunliffe

Philip Cunliffe jest profesorem nadzwyczajnym stosunków międzynarodowych w Katedrze Ryzyka i Redukcji Skutków Katastrof University College London.

*W Polsce porzuca studia 30-40% studiujących, najwięcej na pierwszym roku (do 60% w zależności od kierunku). W latach 2012-2020 było to ok. 1,3 mln osób (dane OPI) (red. SN)

Za: https://unherd.com/newsroom/britains-old-university-order-is-breaking-down/

Szczegóły

Autor: Anna Leszkowska

Opublikowano: 27 kwiecień 2026

Odsłon: 490

...a konsekwencje wykraczają daleko poza ranking naukowy i wpływy

Szybki rozwój nauki w Chinach osiągnął punkt zwrotny. Inwestycje tego kraju w badania i rozwój osiągnęły poziom porównywalny z inwestycjami Stanów Zjednoczonych, a pod względem siły nabywczej przewyższyły je, zgodnie z raportem Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju OECD z marca 2026 roku.* Oba kraje przekroczyły próg 1 biliona dolarów amerykańskich na wydatki na badania.

Przez 80 lat Stany Zjednoczone prowadziły najbardziej produktywne przedsięwzięcie naukowo-technologiczne w historii ludzkości. Przełomy i postępy, które wyłoniły się z amerykańskich laboratoriów, obejmowały internet, szczepionkę mRNA, tranzystor i jego pochodne , półprzewodniki i mikroprocesory, GPS (Global Positioning System ) i wiele innych.

Amerykańskie przywództwo naukowe i technologiczne zostało wzmocnione dzięki stałym inwestycjom publicznym w uniwersytety badawcze i laboratoria federalne, a także kulturze otwartych badań . Inwestycje te przekształciły odkrycia naukowe w siłę gospodarczą – odpowiadając za ponad 20% wzrostu produktywności USA od II wojny światowej.
Dla porównania, Chiny wcześniej wydawały niewiele lub wcale na badania i rozwój. Niektóre szacunki wskazują, że w 1980 roku Chiny należały do krajów o najniższych wydatkach na badania na świecie.

Jako analityk polityki i badacz spraw publicznych, badam międzynarodową współpracę naukowo-technologiczną oraz jej wpływ na politykę publiczną i zagraniczną. Od ponad dekady śledzę rozwój Chin w każdej głównej bazie danych.
Najnowsze doniesienia, że Chiny wydają obecnie więcej niż USA na badania naukowe i technologiczne, stanowią punkt zwrotny, który warto dobrze zrozumieć, ponieważ historycznie rzecz biorąc, globalne przywództwo w jednym sektorze – w tym w dziedzinie technologii i wojny – przekłada się na inne. Dominacja USA stoi pod znakiem zapytania.

Systematyczny i nieustanny wzrost Chin

Kamień milowy w wydatkach Chin na działalność badawczo-rozwojową wieńczy serię osiągnięć, które pojawiły się jeden po drugim.
W 2019 roku Chiny wyprzedziły Stany Zjednoczone pod względem udziału w 1% najczęściej cytowanych prac naukowych – co niektórzy nazywają „Noblem” w dziedzinie badań. Do 2022 roku Chiny zajęły pierwsze miejsce na świecie pod względem liczby cytowanych prac naukowych.
W 2024 roku Chiny wyprzedziły Stany Zjednoczone pod względem łącznej liczby publikacji naukowych – po raz pierwszy od 1948 roku, kiedy to Stany Zjednoczone wyprzedziły Wielką Brytanię, jakikolwiek kraj zdołał przejąć dominację amerykańską.
Naukowcy odkryli, że Chiny wyprzedziły Stany Zjednoczone pod względem liczby publikacji naukowych jeszcze wcześniej. W tym samym roku Chiny wyprzedziły Stany Zjednoczone w rankingu Nature Index, który śledzi publikacje w najbardziej elitarnych czasopismach naukowych na świecie, uzyskując 17% przewagę nad USA w publikacjach od dawna uznawanych za złoty standard doskonałości naukowej.

W 2024 roku chińskie podmioty złożyły około 1,8 miliona wniosków patentowych , podczas gdy w USA liczba ta wyniosła 603 191.
Biorąc pod uwagę te kamienie milowe, można argumentować, że Chiny szybko przejmują inicjatywę w światowej nauce i technologii . Nie są to odosobnione punkty danych. Oznaczają one strukturalną zmianę w kierunku budowania światowej granicy naukowej.

Więcej nauki to dobrze – problem leży gdzie indziej

Rozwój Chin jest w pewnym sensie dobrą wiadomością. Więcej wiedzy, generowanej przez większą liczbę badaczy w większej liczbie instytucji, poszerza globalny zasób odkryć, z którego każdy może czerpać. Świat korzysta, gdy nauka się rozwija. Problemem nie jest to, że Chiny inwestują, lecz to, że USA tego nie robią.

Po pierwsze, Stany Zjednoczone wycofują inwestycje z podstawowej, otwartej nauki. Federalne wydatki na badania i rozwój w USA osiągnęły szczyt w 2010 roku, wynosząc około 160 miliardów dolarów, i spadły o ponad 15% w ciągu kolejnych pięciu lat. Federalne inwestycje w badania i rozwój odnotowują powolny spadek – od szczytu 1,86% produktu krajowego brutto w 1964 roku do około 0,66% w 2021 roku.

Rząd federalny nie jest już największym inwestorem w badania i rozwój: w 2022 roku sfinansował około 40% badań podstawowych, podczas gdy sektor biznesowy wykonał około 78% amerykańskich badań i rozwoju. Choć samo w sobie nie stanowi to problemu, przemysł jednocześnie wycofał się z otwartej publikacji naukowej w ciągu ostatnich czterech dekad, przesuwając się od badań w stronę rozwoju. W rezultacie kurczy się pula otwarcie dostępnej wiedzy naukowej, a jednocześnie maleją publiczne inwestycje w nią.
Za drugiej kadencji Trumpa amerykańskie agencje naukowe rządu powoli wprowadzały propozycje nowych badań. Obecne cięcia budżetowe Białego Domu grożą znacznym pogłębieniem cięć w wydatkach rządowych.

Drugim jest aktywne ograniczanie wymiany naukowej: ograniczanie dostępu do instytucji amerykańskich, kontrola współpracy międzynarodowej i tworzenie barier dla naukowców urodzonych za granicą. Polityka ta, choć pomyślana jako środki bezpieczeństwa, działa na szkodę otwartości, która historycznie czyniła amerykańską naukę produktywną i atrakcyjną dla globalnych talentów.

Opisuję ten problem jako przykład paradoksu składowiska, w którym zabezpieczenie zasobów badawczych może osłabić system, który te środki mają chronić.

Wycofywanie inwestycji jest głębsze, niż się wydaje

Głębszym zagrożeniem dla gospodarki USA jest to, że brak inwestycji i selektywne zaangażowanie w badania naukowe osłabiają zdolność do korzystania z najnowocześniejszych osiągnięć naukowych, niezależnie od tego, gdzie są one opracowywane.
Absorpcja i stosowanie najnowocześniejszej wiedzy, niezależnie od tego, czy rozwija się w Bostonie, czy w Pekinie, wymaga utrzymania instytucji badawczych i wykwalifikowanej kadry, a także aktywnego uczestnictwa w globalnych sieciach. Nie jest to proces bierny. Nie można korzystać z chińskiej nauki, jeśli zdemontowano kapitał instytucjonalny i ludzki niezbędny do jej oceny, przełożenia na język i zastosowania.

Kraj, który ogranicza swoją bazę badawczą, nie tylko zostaje w tyle, ale również stopniowo traci możliwość korzystania z nauki, w tym z technologii, do których ma już dostęp.

Talent pogłębia problem. Stany Zjednoczone zbudowały swoją dominację naukową po części dzięki temu, że były preferowanym kierunkiem dla najambitniejszych badaczy na świecie. Stany Zjednoczone przodują na świecie w liczbie Nagród Nobla , ale, co ciekawe, 40% Nagród Nobla w dziedzinie chemii, medycyny i fizyki, przyznanych Amerykanom od 2000 roku, zdobyli imigranci . Napływ zagranicznych talentów nie jest gwarantowany. Jest on uzależniony od możliwości, finansowania i otwartości.

Naukowcy, którzy mogliby kiedyś przyjechać na amerykańskie uniwersytety, znajdują teraz przyjazne alternatywy w Europie, Chinach i innych krajach.
Około 75% amerykańskich badaczy rozważa opuszczenie kraju z powodu polityki finansowej administracji Trumpa.

Punkt decyzyjny, a nie linia trendu

Kamień milowy Chin w finansowaniu badań naukowych pojawia się w momencie, gdy Stany Zjednoczone podejmują decyzję o utrzymaniu swojego naukowego przywództwa.
Infrastruktura naukowa nie zanika stopniowo i nie odradza się w miarę potrzeb. Naukowcy z tytułem doktora to dekada lub więcej szkoleń; ukryta wiedza laboratoryjna tkwi w grupach roboczych, a nie w dokumentach. Gdy utalentowani młodzi badacze opuszczają swoje środowisko – lub gdy międzynarodowe talenty przenoszą się do innych krajów – odbudowa potencjału jest bardzo trudna. Wczesne sygnały ostrzegawcze są już widoczne w systemie amerykańskim: tysiące anulowanych grantów NIH , załamanie się międzynarodowych wniosków i exodus naukowców na wczesnym etapie kariery.

Stawką nie jest ranking. Chodzi o to, czy Stany Zjednoczone utrzymają potencjał instytucjonalny – uniwersytety, laboratoria federalne, system kształcenia absolwentów, kulturę otwartych badań – który w ogóle umożliwił zwrot z inwestycji naukowych.
Rozwój Chin nie doprowadził do podjęcia tej decyzji, choć wyraźnie ją uwypukla. Czy Stany Zjednoczone nadal chcą przewodzić w nauce? Fundacja Technologii Informatycznych i Innowacji (Information Technology and Innovation Foundation), niezależny think tank, szacuje, że 20% cięcia federalnych nakładów na badania i rozwój, począwszy od roku fiskalnego 2026, skurczyłyby gospodarkę USA o prawie bilion dolarów w ciągu 10 lat i zmniejszyłyby dochody podatkowe o około 250 miliardów dolarów. Inni wskazują, że działalność naukowa przyczyniła się do co najmniej połowy wzrostu gospodarczego USA .
To dużo do stracenia.
Caroline Wagner

Autorka jest profesorem spraw publicznych na Uniwersytecie Stanowym Ohio

* Od Redakcji SN - w Polsce wg tego raportu wydatki na B+R wyniosły 1,41% PKB, czyli tyle, ile w latach 90.

Niniejszy artykuł (z licznymi odnośnikami do danych) pochodzi z The Conversation – https://theconversation.com/china-surpasses-us-in-research-spending-the-consequences-extend-far-beyond-scientific-ranking-and-clout-280543

Szczegóły

Autor: Anna Leszkowska

Opublikowano: 23 kwiecień 2026

Odsłon: 425

Od Redakcji: Poniższy tekst dotyczy Republiki Federalnej Niemiec, niemniej poruszana w nim problematyka - zwłaszcza rola i organizacja nauki we współczesnych neoliberalnych społeczeństwach Zachodu dyskutowana jest także w Polsce. 

Plandemia koronawirusa uświadomiła to wszystkim. Państwowe instytuty „naukowe”, takie jak Instytut Roberta Kocha (RKI) i Instytut Paula Ehrlicha (PEI), podlegają Federalnemu Ministerstwu Zdrowia (w RFN - przyp. red. SN) i zostały zmuszone do ogłaszania jako uznanych odkryć naukowych tego, co w rzeczywistości było kłamstwem, podstępnie maskowanym jako autorytet naukowy. Miały one nadać totalitarnym środkom izolacji pozory legitymizacji i konieczności, służąc w ten sposób przestępczym celom władzy politycznej. Nie jest to problem kadrowy, który można by rozwiązać poprzez zmianę personelu, ale fundamentalny, oparty na zasadach.

Instytuty państwowe

Kiedy naukowcy są zatrudnieni przez instytucję państwową, znajdują się w relacji zależności, w której mogą być bezpośrednio lub pośrednio naciskani przez przełożonych, aby publikować pożądane wyniki, które nie wynikają z obiektywnych badań naukowych. Chociaż mogliby powoływać się na podstawowe prawo do wolności akademickiej na mocy artykułu 5 ust. 3 Ustawy Zasadniczej,(mowa o prawie w RFN – przyp. red. SN), które w tym przypadku jest skutecznie uchylane przez państwo, wymaga to odwagi i gotowości do zaakceptowania trwałych osobistych niedogodności, nawet utraty dobrze płatnej pracy. Niewielu jest chętnych lub zdolnych do tego. Z reguły naukowcy dają się korumpować; ponieważ jeśli zostaną zwolnieni, inni, którzy się dostosują, po prostu zajmują ich miejsce.

Naukowcy zatrudnieni przez państwo zasadniczo nie mają wolności w swoich badaniach naukowych, które jednak są wyłącznie oddane prawdzie, a zatem z natury rzeczy wymagają wolności. Oznacza to, że naukowiec zależny nie jest już naukowcem. Nie jest już wyłącznie oddany prawdzie, ale swojemu pracodawcy, państwu. Dlatego jego wynikom nie można w ogóle ufać, ponieważ nie da się stwierdzić, czy są prawdziwe, zniekształcone pod naciskiem pracodawcy w imię interesów politycznych, a nawet sfabrykowane.

Oznacza to, że RKI i PEI z natury nie są ani godne zaufania, ani wiarygodne, gdy głoszą cokolwiek w imię nauki. Wydarzenia zorganizowanej przez państwo pandemii koronawirusa powinny były to wszystkim uświadomić. Bez kłamstw rzekomych „naukowców” z tych państwowych instytucji, bez ich zgody na stanie się skorumpowanymi wspólnikami polityków, totalitarne środki z ich dodatkowymi chorobami, utratą środków do życia i śmiercią wielu osób, a także ślepym posłuszeństwem większości społeczeństwa, nie byłyby możliwe. Każdy, kto nadal ufa tym instytucjom, nadal wspiera system sankcjonowanej przez państwo prostytucji nauki.
Problemu nie da się rozwiązać obsadzając stanowiska uczciwymi ludźmi, ponieważ system stale dopuszcza nadużycia. Wynika z tego, że nauka, co do zasady, nie może być w rękach państwa.

Uniwersytety państwowe

Naukowcy i wykładowcy na uniwersytetach państwowych również pozostają w pewnym stosunku zależności. Chociaż ministerstwa edukacji nie mogą wydawać im dyrektyw, są oni zależni od państwa w zakresie dochodów i zasobów finansowych uniwersytetu.
Państwo nie jest neutralne; jego władza ustawodawcza i wykonawcza jest zdominowana przez określone partie polityczne, które również narzucają swoje poglądy na naukę i preferencje dotyczące określonych dyscyplin i obszarów badawczych. Polityka ta znajduje odzwierciedlenie, za pośrednictwem ministerstw edukacji, w środkach finansowych przyznawanych uniwersytetom oraz pośrednio w zatrudnianiu kadry dydaktycznej. Ten ostatni efekt jest tym wyraźniejszy, im bardziej zagorzali członkowie partii są już członkami kadry dydaktycznej i mają wpływ na proces rekrutacji.

Na przykład wiadomo, że uniwersytety przyznają specjalne państwowe fundusze na badania nad klimatem tylko profesorom, którzy podzielają teorię niebezpiecznych, antropogenicznych zmian klimatu. Międzyrządowy Zespół ds. Zmian Klimatu (IPCC) ONZ również odgrywa w tym istotną rolę, znajdując chętną publiczność wśród niektórych partii politycznych, które następnie wywierają wpływ na uczelnie państwowe. Co więcej,
państwo może z łatwością tworzyć nowe kierunki studiów, takie jak „Gender Studies”, przed którymi uniwersytety z trudem się bronią, nawet przy sprzeciwie naukowym.

Wydziały często borykają się z tak dużymi problemami finansowymi, że polegają również na tzw. „finansowaniu zewnętrznym” w przypadku kontraktów badawczych z przemysłem, stając się w efekcie dostawcami usług dla przedsiębiorstw. To z łatwością prowadzi do korupcji z drugiej strony, ponieważ finansowanie korporacyjne jest zazwyczaj naturalnie powiązane z pewnymi oczekiwaniami co do rezultatów.

UE wywiera również wpływ na badania uniwersyteckie za pośrednictwem „Programu szkolnictwa wyższego Jean Monnet”, który spotyka się z uznaniem władz politycznych, w szczególności poprzez tworzenie katedr Jean Monnet poświęconych integracji europejskiej.

Deklaracja Bolońska, proklamowana 19 czerwca 1999 roku przez 29 europejskich ministrów edukacji (nie tylko z UE), wywarła niezwykle głęboki wpływ na kierunki studiów i stopnie naukowe, a tym samym na samą naukę. Stworzyła jednolity Europejski Obszar Szkolnictwa Wyższego, w którym kierunki studiów i stopnie naukowe zostały „zharmonizowane”, co oznacza, że zostały ujednolicone poprzez dwustopniowy system kwalifikacji zawodowych (licencjat/magister). W tym celu kursy zostały podzielone na poszczególne moduły edukacyjne. Wszystko to odbywało się ponad głowami niezależnych pracowników naukowych.

Samo sformułowanie Deklaracji Bolońskiej wskazuje na jej prawdziwy cel: „promowanie kwalifikacji obywateli europejskich, istotnych dla rynku pracy, a także międzynarodowej konkurencyjności europejskiego systemu szkolnictwa wyższego”. Odzwierciedla to ekonomiczny duch neoliberalnej UE, ściśle powiązanej z OECD, której fundamentalną troską jest dostosowanie nauki i badań do interesów i celów nastawionej na zysk gospodarki kapitalistycznej, a nie do niezależnej nauki czy edukacji.

Młodzi naukowcy poszukujący kariery na uniwersytecie państwowym muszą dostosować się do panującego klimatu politycznego. Będą mogli uzyskać doktorat tylko wtedy, gdy będą unikać tematów politycznie niepożądanych. Podobnie, trudno im będzie zostać profesorami i zyskać wpływy akademickie, jeśli będą poruszać nadmiernie krytyczne kwestie dotyczące politycznie wspieranych dziedzin nauki, a nawet krytykować panujący system polityczny.

Podczas wywołanej przez państwo „pandemii” COVID-19 uderzające było, jak często krytycy akademiccy byli ignorowani, oczerniani, a nawet prześladowani. Krytycy ci byli głównie emerytowanymi profesorami, których kariery już się zakończyły. Tylko nieliczni nadal aktywnie pracowali na uniwersytecie, a ich osobista odwaga jest tym bardziej godna pochwały.

Wniosek jest taki, że nawet na państwowych uniwersytetach nauka nie jest wolna, lecz silnie uzależniona od państwa politycznego, a za jego pośrednictwem od gospodarki. To kastruje jej samą istotę, wyjaławia ją, psuje i prostytuuje, zamieniając w uległą służbę dla innych. Nie jest to już nauka – która jest wyłącznie oddana duchowi prawdy – lecz jedynie pozoruje naukę, przywdziewając, jak każde kłamstwo, płaszcz prawdy, aby podstępnie ją wyeliminować, uniemożliwić jej realizację i zniszczyć życie społeczne, niezbędne dla rozwoju wolnej ludzkości. Reżimy totalitarne zawsze jako pierwsze zmuszały naukę do służby.
Nie ma innego rozwiązania, jak uniezależnić naukę od państwa i gospodarki poprzez utworzenie własnej organizacji.

„Korona ducha” góruje nad państwem

Takie spostrzeżenia na temat rzeczywistego stanu nauki i wniosków, jakie można z nich wyciągnąć, są dziś rzadko spotykane, a już na pewno nie w mediach głównego nurtu, które są przecież skorumpowanymi tubami propagandowymi sił politycznych kontrolujących państwo.

Rzadki promyk nadziei pojawił się niedawno u germanisty i dziennikarza dr. Thomasa Hartunga na alternatywnej stronie internetowej ansage.org.
Uważa on naukę za „koronę umysłu” i od samego początku domaga się, abyśmy potrzebowali innej jej koncepcji – „nowej republiki uczonych”, która nie służy państwu, ale jest ponad nim, a zatem jest organizacyjnie niezależna i intelektualnie stanowi wyższą hierarchię, „ w której umysł ma pierwszeństwo przed pieniędzmi, prawo nad władzą, a argument nad większością ”. Ale jaka jest rzeczywistość?

„Niemiecka klasa profesorska – ta klasa akademicka, która od czasu traktatu weimarskiego, a tym bardziej od 1968 roku, uchodzi za sumienie narodu – żyje niemal wyłącznie z funduszy publicznych. Większość profesorów uniwersyteckich to urzędnicy państwowi, fundusze na badania rozdzielają ministerstwa, a o karierze decydują komisje o uwarunkowaniach politycznych. Ci, którzy są tak zależni, łatwo mylą poszukiwanie prawdy z układem zbiorowym pracy: mówią to, co można powiedzieć w ramach systemu, a konformizm mylą z moralnością”.

„Prawdziwa «korona umysłu» wyglądałaby inaczej. Jej elity nie składałyby się z tych, którzy najlepiej parafrazują obecne hasło rządowe we wnioskach o granty, ale z tych, którzy mogą sobie pozwolić na sprzeciwianie się wszelkim rządom w imię wyższego porządku: prawdy, sprawiedliwości, umiaru, tradycji. Jej materialną bazą byłyby fundacje, prywatne uniwersytety, niezależne wydawnictwa, mecenasi sztuki – a nie stanowiska urzędnicze i finansowanie projektów. Tylko ci, którzy nie żyją z państwa, mogą ją prawdziwie krytykować.
To prowadzi nas do dawnej idei republiki uczonych. Nie oznacza ona rządów profesorów, lecz wąskiej grupy ludzi, których głównym zajęciem nie jest administrowanie teraźniejszością, lecz walka o prawdę: filozofów, historyków, teologów, prawników, przyrodników, którzy pracują nie jako interpretatorzy państwa, lecz jako jego krytycy”.
Powstają tam, gdzie nie są instrumentalizowane – ani dla kapitalizmu, ani dla „demokracji bojowej”. Intelektualista, który czerpie swoją rację bytu z pedagogicznego rozpowszechniania aktualnej narracji rządowej w szkołach i talk-show, nie jest uczonym, nie jest naukowcem, lecz demagogiem.

Historia jest pełna wysoko wykształconych przestępców, ale jest równie pełna wysoko wykształconych bojowników ruchu oporu, którzy właśnie dzięki swojemu wykształceniu potrafili powiedzieć „nie”: ideologiom totalitarnym, arbitralności państwa. Totalitaryzmy nie potrzebują „nadmiaru intelektu”, ale raczej zepsucia intelektu: powiązania kariery, dochodów i wyznania. Tam, gdzie to powiązanie zostaje zerwane, gdzie czyjeś materialne istnienie nie jest uzależnione od łaski władzy, opór staje się w ogóle możliwy.

Każdy, kto traktuje to poważnie, musi radykalnie zakwestionować kwestię „elit niezależnych od państwa”: Gdzie dziś pojawiają się intelektualne autorytety, które mogłyby przeciwstawić się kolejnej fali ekstremizmu – czy to lewicowego, prawicowego, religijnego, czy technokratycznego? Z pewnością nie w programach edukacji demokratycznej, z pewnością nie w „zasadach przewodnich przeciwko nienawiści i podżeganiu”, którymi ministerstwa posługują się w ramach swojego moralnego rozgrzeszenia, ale być może raczej tam, gdzie – poza ścieżką kariery akademickiej – ludzie jednoczą się, aby zakładać własne szkoły, wydawnictwa i instytuty badawcze.

Dzisiejsza (państwowa) edukacja polega na wychowywaniu młodych ludzi na posłusznych, bezkrytycznych obywateli. Wychowuje sługi, a nie obywateli.
„Alternatywą jest stara, wręcz wywrotowa idea szkolnictwa wyższego: edukacja w prawdzie, w osądzie, w wewnętrznej wolności – poza codzienną harówką”, edukacyjna arystokracja: „korona umysłu” , której „nie da się kupić ani na państwie, ani na rynku”.

Wolne życie intelektualne

Dr Thomas Hartung wyobraża sobie niezależne, wolne życie duchowe, oddzielone od państwa i gospodarki. W tym życiu ludzkość wznosi się ku prawdzie, mądrości i głębszemu sensowi życia, których nie można odnaleźć w sferze ziemskiej, lecz jedynie w duchu. Tutaj ludzkość odnajduje również siebie, swoją własną duchową istotę. Państwo i gospodarka, przeciwnie, pełnią jedynie funkcję podrzędną. W istocie, ich funkcje odkrywane są najpierw w duchowym życiu nauk, a następnie nadawane im są ziemskie formy. Pod tym względem życie duchowe, w swojej immanentnej randze, stoi ponad państwem i gospodarką. Musi zatem być całkowicie wolne i niezależne, aby być źródłem, z którego życie prawne i gospodarcze jest stale karmione i nieustannie odnawiane.

Kiedy życie intelektualne jest zajęte przez państwo lub gospodarkę, ulega ono zniekształceniu i nadużyciom, służąc ich krótkoterminowym interesom. Służy ono jedynie reprodukcji istniejącego porządku, a autentyczny rozwój w służbie rozwijającej się istoty ludzkiej przestaje mieć miejsce. Wręcz przeciwnie, cała cywilizacja podlega procesowi destrukcji, czego intensywnie doświadczamy.
Taki stan rzeczy będzie trwał, dopóki wystarczająco dużo mądrych ludzi nie zażąda i nie wprowadzi wolnego życia intelektualnego.
Herbert Ludwig

Za: https://fassadenkratzer.de/2026/02/20/vom-staat-abhangige-wissenschaftler-sind-keine-prinzipiell-nicht/

Szczegóły

Autor: Anna Leszkowska

Opublikowano: 23 kwiecień 2026

Odsłon: 418

Ukryta sieć stojąca za publikacjami naukowymi

Niedawne ujawnienie nowych dokumentów z akt Epsteina po raz kolejny rzuciło światło na sieci wpływów wokół skazanego finansisty Jeffreya Epsteina. Podczas gdy wcześniejsze raporty koncentrowały się głównie na kontaktach politycznych i skandalach osobistych, teraz uwaga skupia się na znacznie mniej widocznym, ale niezwykle wpływowym obszarze: infrastrukturze współczesnej nauki.

Dokumenty, e-maile i dane inwestycyjne omawiane w ostatnich analizach sugerują, że sieci powiązań Epsteina sięgają głęboko w świat, w którym nauka, media, „filantropia” i technologia się przeplatają. Rodzi to fundamentalne pytanie: Kto kontroluje kanały, za pośrednictwem których wyniki badań naukowych są publikowane, rozpowszechniane i legitymizowane?

Aby zrozumieć to pytanie, niektórzy badacze najpierw cofają się do początków współczesnego systemu publikacji naukowych. W drugiej połowie XX wieku brytyjski potentat medialny Robert Maxwell – ojciec powiernicy Epsteina, Ghislaine Maxwell – odegrał kluczową rolę w przekształceniu czasopism naukowych w niezwykle lukratywny model biznesowy.

Pod wpływem Maxwella wydawnictwa naukowe przekształciły się w wysoce dochodowe firmy. System był prosty, ale skuteczny: naukowcy udostępniali wyniki swoich badań bezpłatnie, a współpracownicy recenzowali te prace również bezpłatnie w ramach tzw. procesu recenzji naukowej, podczas gdy uniwersytety i biblioteki musiały następnie płacić wysokie składki, aby uzyskać dostęp do opublikowanych badań.

W kolejnych dekadach publikacje w tych czasopismach stały się decydującym czynnikiem kariery naukowców. Ci, którzy nie publikowali w uznanych czasopismach specjalistycznych, rzadko otrzymywali dofinansowanie badań lub awanse naukowe. Stworzyło to system, w którym niewielka grupa dużych wydawców mogła skutecznie decydować o tym, co ostatecznie uznawano za „akceptowalną naukę”.

Krytycy od lat mówią o oligopolu w świecie wydawnictw naukowych. Korporacje takie jak Elsevier, Springer Nature i Wiley nadal dominują na dużej części globalnego rynku, kontrolując tym samym kluczowy punkt dostępu do dyskursu naukowego.
W XXI wieku pojawiła się jednak druga warstwa: platformy cyfrowe, za pośrednictwem których naukowcy mogą bezpośrednio upowszechniać swoją pracę. Jedną z najbardziej znanych jest ResearchGate, globalna sieć zrzeszająca ponad 25 milionów naukowców.

Platforma działa jednocześnie jako akademicka sieć społecznościowa i kanał dystrybucji publikacji naukowych. Naukowcy mogą tam publikować badania, omawiać je z kolegami i śledzić, które prace cieszą się największym zainteresowaniem.
W czasach, gdy algorytmy i systemy rekomendacji w coraz większym stopniu decydują o tym, które informacje stają się widoczne, a które nie, taka platforma może mieć znaczący wpływ na rozpowszechnianie idei naukowych.

Właśnie tutaj ponownie ujawniają się powiązania z siecią Epsteina. Dokumenty powiązane z aktami Epsteina pokazują, że Bill Gates zainwestował około 10 milionów dolarów w ResearchGate. Wśród osób zaangażowanych w tę inwestycję był Boris Nikolić, były doradca naukowy Fundacji Billa i Melindy Gatesów.
Z e-maili omawianych w różnych raportach wynika, że Nikolic informował Jeffreya Epsteina o rozwoju platformy. Wiadomości te dotyczyły rozwoju ResearchGate, zainteresowania mediów, jakie platforma ta zyskała, oraz potencjalnych przyszłych rund finansowania.

Dlaczego Epstein interesował się takimi inwestycjami, pozostaje przedmiotem spekulacji. Dla niektórych badaczy rodzi to jednak fundamentalne pytania o rolę wpływowych finansistów w infrastrukturze naukowej.

Kontrola nad platformą łączącą miliony naukowców może pośrednio decydować o tym, które badania otrzymają najwięcej uwagi, a które pozostaną mniej widoczne.
To przenosi debatę na temat dokumentów Epsteina poza osobę Epsteina. Dotyka o wiele bardziej fundamentalnego pytania: jak wiedza naukowa jest tworzona, filtrowana i rozpowszechniana we współczesnym świecie?

Powstał złożony ekosystem pomiędzy dużymi wydawnictwami naukowymi, platformami cyfrowymi, fundacjami filantropijnymi i prywatnymi inwestorami, w którym nauka, pieniądze i komunikacja publiczna są ściśle ze sobą powiązane.
Akta Epsteina po raz kolejny rzuciły światło na tę sieć. Dyskusja dopiero się rozpoczęła. Ostatecznie bowiem pozostaje kluczowe pytanie: Kto kontroluje infrastrukturę wiedzy – i ile władzy wiąże się z tą kontrolą?
Zaufaj nauce. Zaufaj „nauce”.

Za: https://uncutnews.ch/von-robert-maxwell-bis-epstein-das-verborgene-netzwerk-hinter-wissenschaftlichen-publikationen/

Szczegóły

Autor: Anna Leszkowska

Opublikowano: 25 styczeń 2026

Odsłon: 542

Współczesna cywilizacja szczyci się wiedzą, ale coraz bardziej naznaczona jest chaosem. Nigdy wcześniej społeczeństwa nie wygenerowały tak wielu danych, tak wielu modeli i tak wielu opinii ekspertów – a mimo to fundamentalne ludzkie pytania pozostają bez odpowiedzi. Czym jest świadomość? Czym jest prawda? Jaki jest cel ludzkiego życia? Paradoks jest uderzający: wraz ze wzrostem potęgi technicznej, rozumienie zdaje się kurczyć. Nie jest to przypadek. Odzwierciedla to kulturę, która myli obliczenia ze zrozumieniem, a technikę z prawdą.

Na długo przed erą nowożytną myśliciele ostrzegali, że wiedza oderwana od pokory nie doprowadzi do zrozumienia, lecz do iluzji. Gdy teoria wywyższa się ponad rzeczywistość, dociekania karmią się własnymi założeniami i stają się jałowe. Metafora jest prosta: trzepanie pustego kłosa pszenicy. Można włożyć ogromny wysiłek, wzniecając kurz i hałas, ale ziarno się nie pojawi, ponieważ substancja została już usunięta. Ta metafora z niepokojącą precyzją odnosi się do dużej części współczesnej nauki.

W zasadzie nauka jest metodą: obserwacji, testowania, falsyfikowalności i otwartości na korektę. W praktyce coraz bardziej twardnieje w ideologię – taką, która wychodzi od sztywnego założenia, że rzeczywistość musi być bezosobowa, bezcelowa i redukowalna wyłącznie do materii. Wszelkie dowody wskazujące na coś wykraczającego poza te ramy – na świadomość, inteligentny projekt lub sens – są odsiewane, zanim jeszcze rozpoczną się badania. Wnioski są formułowane z góry; badania często sprowadzają się do ozdabiania założeń danymi. To szersze przekształcenie nauki w ideologię zostało szczegółowo zbadane w innych publikacjach, między innymi w książce „ Godless Fake Science” .

Nauka kiedyś oznaczała rzetelną wiedzę o rzeczywistości. Dziś zbyt często oznacza spekulatywne modele traktowane jako ustalone prawdy, mimo że opierają się na nieudowodnionych przesłankach. Teoria nie jest nauką, a jednak teorie dominują obecnie w polityce publicznej, edukacji i narracjach medialnych.
Samo słowo „nauka” pochodzi od słowa „scientia”, oznaczającego wiedzę, a jego filozoficzne korzenie są nierozerwalnie związane z percepcją i świadomością. Pozbawiona jakichkolwiek odniesień do umysłu i znaczenia, współczesna nauka nie dąży już do zrozumienia – zarządza niepewnością i wymusza konsensus.

Kosmologia oferuje wymowny przykład. Dominująca w naszych czasach historia stworzenia – Wielki Wybuch – jawi się jako naukowa, choć w dużej mierze opiera się na nieobserwowalnych lub czysto teoretycznych bytach: ciemnej materii, ciemnej energii, osobliwościach i matematycznych nieskończonościach. Nie są to odkrycia w żadnym bezpośrednim sensie empirycznym; funkcjonują one jako koncepcyjne symbole zastępcze, przywoływane w celu zachowania ściśle materialistycznego systemu wyjaśniającego, który nie jest w stanie wyjaśnić precyzyjnego dostrojenia, spójnego porządku ani uderzającej zrozumiałości wszechświata.

Problemem nie jest to, kiedy takie konstrukty zostały wprowadzone w przeszłości, ale rola, jaką odgrywają obecnie w stabilizowaniu tego systemu – rozszerzonego i wzmocnionego przez teorię inflacyjną – poprzez przekształcanie nierozwiązanych problemów fundamentalnych w matematyczne abstrakcje traktowane jako rzeczywistości ontologiczne.

Mamy uwierzyć, że wszechświat rządzony przez ślepy przypadek w jakiś sposób wytwarza prawa, stałe, piękno i umysły zdolne je kontemplować.
Przez prawie stulecie współczesna nauka uważała, że porażka ściśle materialistycznych ram jest nie do pomyślenia, i kompensowała nierozwiązane sprzeczności, wymyślając nowe cząstki, niewidzialne siły i tymczasowe zasady, które raczej opóźniają rozwiązywanie fundamentalnych kwestii, niż je rozwiązują.

Teoria ewolucji podąża podobnym schematem. Zmienność w obrębie gatunku jest obserwowalna; transformacja jednego rodzaju organizmu w inny nie. Jednak podręczniki przedstawiają ten niezauważony skok jako ustalony fakt, a sprzeciw traktowany jest jako herezja. Gdy skamieniałości pojawiają się nagle i są w pełni ukształtowane, teoria jest korygowana. Gdy brakuje form przejściowych, wymyślane są nowe wyjaśnienia. Proces ten nigdy nie osiąga istoty, ponieważ nie zna granic.

Bardziej bezpośredni i politycznie istotny przykład pojawia się we współczesnej narracji klimatycznej. Jak analizowano wcześniej , twierdzenie, że dwutlenek węgla – śladowy gaz niezbędny dla życia roślin – jest głównym czynnikiem katastrofalnej zmiany klimatu, stwardniało do rangi dogmatu, zamiast pozostać weryfikowalną hipotezą. Modele są traktowane jako dowody, historyczne wahania temperatury są bagatelizowane lub ignorowane, sprzeciw jest marginalizowany, a CO₂ jest przekształcany w moralne zanieczyszczenie, zmieniając spekulatywne modelowanie w narzędzie strachu i kontroli.

W medycynie ten schemat okazał się jeszcze bardziej niebezpieczny. Podczas pandemii całe populacje zostały poddane bezprecedensowym zasadom opartym na modelach, testach i założeniach, które były chronione przed kontrolą. Lekarze sprzeciwiający się ich poglądom zostali uciszeni, a strach zastąpił rozsądek. Jak udokumentowano w innym miejscu , podstawowe pytanie nigdy nie zostało postawione: co, jeśli sama struktura była wadliwa? Po raz kolejny spekulacje ukryły się pod maską pewności, a koszty ponieśli zwykli ludzie.

Nic z tego nie oznacza, że badania empiryczne są błędne. Problemem nie jest nauka, lecz scjentyzm – przekonanie, że wiedza zaczyna się i kończy na pomiarach materialnych. Scjentyzm nie jest naukowy, lecz filozoficzny. Co gorsza, jest samoobalający.

Sama świadomość – sama zdolność dokonująca pomiaru – nie może zostać sprowadzona do chemii bez całkowitego podważenia pojęcia wiedzy. Jeśli myśli są niczym więcej niż reakcjami biochemicznymi, to przekonania nie są ani prawdziwe, ani fałszywe, a jedynie mają swoje przyczyny. W takim przypadku nauka przestaje być poszukiwaniem prawdy, a staje się jedynie raportowaniem zdarzeń neuronalnych. Światopogląd, który nie potrafi uwzględnić podmiotu wiedzy, unieważnia swoje własne roszczenie do wiedzy.

W tym momencie nie da się już uniknąć pytania. Jeśli wiedza, rozum i świadomość są realne – a nie iluzjami tworzonymi przez ślepe procesy – to nie mogą być samorodne. Porządek nie powstaje z nieporządku, zrozumiałość nie wyłania się z bezsensu, a prawda nie może opierać się na przypadku. Historycznie rzecz biorąc, to rozpoznanie nie prowadziło od nauki, lecz ku Bogu, rozumianemu nie jako konkurencyjne wyjaśnienie w naturze, lecz jako źródło stworzenia i zrozumiałości, które w ogóle umożliwia naukę.
Nawet zagorzali materialiści przyznają, że istnieje ten problem. Jak przyznał kiedyś biolog JBS Haldane: „Jeśli moje procesy myślowe są w całości zdeterminowane przez ruchy atomów w moim mózgu, nie mam powodu, by sądzić, że moje przekonania są prawdziwe”.

Współczesne instytucje odzwierciedlają to zamieszanie. Uniwersytety kształcą specjalistów, którzy wiedzą coraz więcej o coraz mniejszej liczbie rzeczy, jednocześnie milcząc o pierwotnych przyczynach. Studentów uczy się, jak kalkulować, ale nie jak kwestionować założenia. Finansowanie kształtuje wnioski. Prestiż zastępuje prawdę. Rezultatem jest klasa ekspertów, którzy są niezwykle biegli w manipulowaniu symbolami, ale ślepi na znaczenie.
Dlatego współczesna nauka coraz bardziej przypomina teologię bez Boga. Jej doktryny traktowane są jako niepodważalne, dysydenci są ekskomunikowani, a konsensus jest egzekwowany. Jednak w przeciwieństwie do tradycyjnej religii, nie oferuje ona odkupienia – jedynie zarządzanie. Ludzkość jest redefiniowana jako biologiczny przypadek, świadomość jako usterka, a moralność jako konstrukt społeczny.

Z tego punktu widzenia kontrola staje się nieunikniona. Jeśli ludzie są jedynie biologicznymi maszynami ukształtowanymi przez przypadek i środowisko, nie ma wrodzonej godności, którą należałoby szanować, ani żadnych zasadniczych ograniczeń poza wydajnością. Gdy sens zostaje odrzucony, rządzenie zastępuje sumienie, a regulacja – odpowiedzialność.

Jednak pojawiają się rysy. Wiele osób wyczuwa, że coś jest nie tak. Zauważają, że „podążanie za nauką” często oznacza podążanie za pieniędzmi, polityką i kontrolą narracji. Widzą, że sprzeciw jest traktowany jako zagrożenie, a nie jako dialog. Intuicyjnie – słusznie – wyczuwają, że rzeczywistość jest bogatsza niż równania, a świadomość nie może być kwestią drugorzędną.

Prawdziwa wiedza nie wymaga odrzucenia rozumu. Wymaga przywrócenia mu właściwego miejsca jako narzędzia. Kiedy intelekt służy prawdzie, oświetla; kiedy zastępuje prawdę, oślepia. Rzeczywistości nie podbija się siłą intelektu, lecz ujawnia poprzez zestrojenie – zestrojenie umysłu z prawdą, a ostatecznie z wyższym źródłem porządku, które poprzedza ludzkie instytucje.
Być może dlatego poważne dociekania tak często prowadzą do gotowości do pytania nie tylko jak, ale i dlaczego. Do uznania, że świadomość wykracza poza materię, że porządek wykracza poza przypadek, a miłość rutynowo przeczy logice przetrwania. To nie są mistyczne wykręty; to empiryczne fakty ludzkiego doświadczenia.
Uderzenie w pustą łupinę daje tylko pył. Powrót do ziarna wymaga odwagi – odwagi kwestionowania założeń, przeciwstawiania się sztucznym konsensusom i przyznania, że najgłębsze prawdy mogą być dane, a nie wymyślone. Cywilizacja nie cierpi z powodu braku inteligencji. Cierpi na źle ukierunkowaną inteligencję.

Spełnienie nauki nie polega na eliminacji transcendencji, lecz na rozpoznaniu jej własnych fundamentów. Nauka osiąga dojrzałość nie wtedy, gdy twierdzi, że wszystko wyjaśnia, lecz gdy uznaje, że porządek, zrozumiałość i świadomość nie są wytworami ślepego przypadku, lecz oznakami głębszego źródła.

Jak zauważył Max Planck, ojciec teorii kwantowej:
„Uważam świadomość za fundamentalną. Materię uważam za pochodną świadomości”.
Werner Heisenberg doszedł do podobnych wniosków w samej fizyce:
„Pierwszy łyk ze szklanki nauk przyrodniczych uczyni cię ateistą, lecz na dnie szklanki czeka na ciebie Bóg”.
Droga naprzód to nie więcej spekulacji, ale intelektualna pokora i uczciwość. Nie głośniejsi eksperci, ale głębsza odpowiedzialność. Nie bezbożna nauka, ale nauka ponownie ugruntowana w znaczeniu.
Mark Keenan

Mark Keenan jest byłym ekspertem technicznym ONZ i niezależnym pisarzem zajmującym się nauką, technologią, ekonomią polityczną i wolnością człowieka. Jest stałym współpracownikiem Global Research.

Za: https://www.globalresearch.ca/when-science-becomes-ideology/5913115