Recenzje (el)
- Autor: tm
- Odsłon: 3784
Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego wydało książkę Zmysł smaku Barbary Mitrengi.
Książka jest studium leksykalno-semantycznym dotyczącym zmysłu smaku, ukazującym zmiany w postrzeganiu czterech podstawowych smaków: słonego, słodkiego, kwaśnego i gorzkiego. Przedstawia wyniki bardzo oryginalnych badań interdyscyplinarnych, pokazujących jak na przestrzeni wieków zmieniały się nie tylko nazwy zmysłów (miały formy odczasownikowe), ale i upodobania smakowe Polaków (np. kto wie, że w XVI w. cukier zastąpił staropolski miód, co odbiło się też na słownictwie dotyczącym tego smaku?). W komentarzu historyczno-kulturowym do tej obszernej analizy autorka pokazuje też proces kształtowania się kuchni polskiej.
W polskim językoznawstwie brakowało dotąd monografii poświęconej zmysłowi smaku, choć istnieją publikacje dotyczące innych zmysłów. Przypuszczalnie może to wynikać z mniejszego znaczenia tego zmysłu (odbieramy przy jego pomocy tylko ok. 1% informacji o świecie) w porównaniu ze wzrokiem i słuchem oraz jego nikłej wartości poznawczej dla człowieka. Zmysł smaku Barbary Mitrengi przeciera zatem szlaki w tym obszarze nauki, można powiedzieć, że stanowi kwintesencję smaku.
Opis leksyki smakowej dotyczy zarówno polszczyzny historycznej, jak i współczesnej i obejmuje sześć zagadnień szczegółowych: funkcjonujące na przestrzeni wieków nazwy zmysłu smaku, leksykę związaną z czterema podstawowymi smakami oraz synestezje przejawiające się na płaszczyźnie językowej.
Analiza lingwistyczna poszerzona została o komentarz historyczny i kulturowy na temat m.in. historii smaku w Polsce, historii i symboliki soli, znaczenia i wartościowania poszczególnych smaków dawniej i dziś, zjawiska synestezji. W podsumowaniu każdego z siedmiu rozdziałów znalazły się najważniejsze informacje i wnioski z przeprowadzonych analiz. (tm)
Zmysł smaku. Studium leksykalno-semantyczne, Barbara Mitrenga, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2014, s. 291, cena 32 zl (+VAT)
- Autor: lb
- Odsłon: 2276
Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika wydało książkę Znaczenie filozofii Oświecenia z podtytułem: Człowiek wśród ludzi. Redaktorami naukowymi tomu są Barbara Grabowska, Adam Grzeliński oraz Jolanta Żelazna.
Jak na to, co się dzieje obecnie – wydaje się, że Oświecenie to temat demodé. Większym wzięciem może cieszyłby się u nas ciągle przywoływany Romantyzm. Ale u progu XXI wieku widać ogromny deficyt racjonalności w społecznych działaniach ludzi, paradoksalnie towarzyszący wysublimowanym owocom rozumu - technologiom epoki cyfrowej. Toteż wydaje się, że potrzeba przypomnienia tego nurtu odnoszącego się do logiki, wnioskowania, doświadczenia, nauki staje się większa niż kiedykolwiek.
Tom prezentuje wyniki badań nad filozofią Oświecenia prowadzonych w wielu ośrodkach naukowych w kraju. Tym, co łączy wszystkie zamieszczone w nim teksty, jest zwrócenie uwagi na oświeceniowe rozumienie społecznej natury człowieka.
Autorzy przedstawiają jej różne aspekty: od funkcjonowania instytucji służących prowadzeniu i upowszechnianiu badań naukowych, przez osiemnastowieczne projekty edukacyjne, kształtowanie się ówczesnych gustów estetycznych i znaczenie przykładane do języków narodowych, aż po społeczny wymiar medycyny.
Prace te nie tylko ukazują, jak bardzo złożony jest obraz Oświecenia, ale też przypominają, że depozytariuszami rozumu opiewanego w tej epoce jesteśmy my – poszczególni ludzie, a jego funkcjonowanie wymaga istnienia rozmaitych łączących nas więzi.
Co ciekawe, w licznych dyskusjach na temat filozofii oświeceniowej na pierwszy plan zwykle wysuwają się wątki polityczne i historyczne, choć zasadnicze idee filozofów skupiały się na człowieku i próbie znalezienia odpowiedzi na pytanie, czego trzeba, aby mógł on się stać światłym, samodzielnie myślącym obywatelem odpowiedzialnym za członków swojej wspólnoty – piszą redaktorzy tomu.
Dwadzieścia dwa artykuły (z licznymi przypisami) zamieszczone w omawianym tomie odnoszą się do wielu aspektów działania ludzkiego w epoce Oświecenia, nie tylko do rozważań filozoficznych, czy ewolucji idei. Ujęcie epoki poprzez wybrane zagadnienia może nie daje o niej wiedzy usystematyzowanej typu podręcznikowego, czy encyklopedycznego, ale czyni z książki ciekawą lekturę.(lb)
Znaczenie filozofii Oświecenia. Człowiek wśród ludzi, red. nauk. Barbara Grabowska, Adam Grzeliński, Jolanta Żelazna, Wydawnictwo Naukowe UMK, Toruń 2016, s. 432
- Autor: Anna Leszkowska
- Odsłon: 1288
Dwaj amerykańscy fizycy – James Trefil i Michael Summers - są autorami książki Wyobrażone życie, wydanej w Polsce dzięki Wydawnictwu Copernicus Center Press, w tłumaczeniu Tadeusza Chawziuka.
Podtytuł książki – Wyprawa na egzoplanety w poszukiwaniu inteligentnych istot pozaziemskich, stworzeń lodu i zwierząt supergrawitacyjnych – przybliża czytelnikowi bliżej tematykę, jaką zajmują się autorzy – obszarem między nauką a fantazją, science fiction.
Gdyby zważyć, czego jest w książce więcej, szala przeważyłaby jednak na korzyść nauki, gdyż autorzy, z powodów oczywistych muszą wychodzić z ziemskiej bazy danych i dopiero na niej konstruować swoje fantazje astronomiczno-fizyczno- biologiczne. Czyli z faktu, iż Wszechświat powstał 13,8 mld lat temu, nasz Układ Słoneczny nie jest w Galaktyce jednym z wielu, a Ziemia jest jedną z miliardów planet, na której może powstać życie. Na Ziemi powstało ono ok. 4 mld lat temu i rządzi nim chemia, biologia i fizyka – co dość dobrze już rozpracowaliśmy.
Czy jednak ziemskie reguły, którym podporządkowane jest życie są uniwersalne? Czy ludzie i cała ziemska przyroda są we Wszechświecie unikatem? Takie pytania stawiane są coraz częściej, w miarę doskonalenia astronomicznych technik obserwacyjnych oraz kolejnych wypraw kosmicznych, dzięki którym nasze wyobrażenia o własnej wyjątkowości są coraz bardziej podważane.
Autorzy rozpoczynają książkę od rozważań nad naturą życia, omawiają zasady, które rządzą jego powstaniem i ewolucją i przedstawiają trudności, z jakimi spotykają się uczeni próbujący odkryć życie we Wszechświecie. Druga część tej książki to z kolei obudowane wiedzą naukową spekulacje na temat możliwości rozwoju życia na egzoplanetach. Na koniec – jak sami piszą – idą na całego i omawiają hipotezę życia innego niż ziemskie, nie opartego na chemii. Ta część książki z pewnością zainteresuje wielbicieli literatury science fiction.
Książkę kończy rozdział pytań bez odpowiedzi, w którym przedstawia się możliwe i oczekiwane rezultaty misji kosmicznych, istniejących i budowanych teleskopów, nadziei, jakie wiązało się i nadal wiąże z SETI, a także ziemskiego bezpieczeństwa kosmicznego. To ciekawa podróż po terytorium już poznanym i jeszcze nieodkrytym, którego kształt podpowiada nam tylko wyobraźnia.(al.)
Wyobrażone życie. Wyprawa na egzoplanety w poszukiwaniu inteligentnych istot pozaziemskich, stworzeń lodu i zwierząt supergrawitacyjnych, James Trefil, Michael Summers, Wydawnictwo Copernicus Center Press, wyd. I, Kraków 2020, s. 286, cena 49,90 zł. Książka dostępna także jako e-book.
- Autor: Anna Leszkowska
- Odsłon: 532
Wydawnictwo PORT wydało książkę Madhumity Murgii, dziennikarki zajmującej się sztuczną inteligencją, pt. W cieniu AI. 
Jej podtytuł: Jak sztuczna inteligencja ingeruje w nasze życie dopowiada, o czym pisze w niej autorka, czyli o branży internetowej, która polega na zbieraniu i sprzedawaniu niematerialnych dóbr, pozornie nie mającej wiele wspólnego z XX-wieczną gospodarką, i twardej grze rynkowej, jaka w niej istnieje.
Jak podaje: „Szybko się przekonałam, że za każdym razem, gdy mam do czynienia z jakimś produktem internetowym – usługami takimi jak Mapy Google, Uber, Instagram czy płatność kartą kredytową – moje kroki są rejestrowane przez „ciasteczka”. Jeśli połączy się te strzępki informacji z publicznie dostępnymi danymi, np. ewidencją działalności gospodarczej czy rejestrami sądowymi, informacjami na temat zakupów, czy bieżącej lokalizacji, można stworzyć dość szczegółowy obraz mnie, zaczynając od płci i wieku, a kończąc na niuansach mojej osobowości i tego, w jaki sposób podejmuję decyzje. Życie każdego człowieka jest nieustannie przetwarzane w takie pakiety danych na sprzedaż. Staliśmy się produktami”.
Nie jest to książka naukowa, a zbiór reportaży, opowieści o ludziach różnych zawodów, którzy – jak większość z nas – stali się (z konieczności) niewolnikami technologii informatycznych używanych przez wielki i mały biznes do zwielokrotnienia swoich zysków kosztem jakości życia milionów ludzi. Używanych także przez rządy do tworzenia opresyjnego państwa, posługującego się zarówno inwigilacją, ale i eliminującego z życia społecznego tych obywateli, których poglądy i działalność odbiegają od narzuconej ideologii. Przećwiczyliśmy to właśnie podczas tzw. pandemii Covid i lockdownu.
Choć ze zjawiskami związanymi z cyfrowymi technologiami jesteśmy już jakoś oswojeni, to przyjrzenie się konkretnym ich skutkom w konkretnych zawodach – co czyni autorka – ma nie tylko walor poznawczy dla tych, którzy w tych branżach nie pracują, ale skłania do zadania sobie pytania: do jakiego stopnia już nie mamy własnej woli, ani możliwości decydowania o sobie i co się z nami stanie, kiedy technologie AI zagrożą naszemu istnieniu? (al.)
W cieniu AI. Jak sztuczna inteligencja ingeruje w nasze życie?, Amdhumita Murgia, Wydawnictwo PORT, Warszawa 2025, wyd. I, s.437.